Είναι γνωστό ότι η τιμή και η λατρεία των χριστιανών στο πρόσωπο της Παναγίας είναι η μεγαλύτερη από ότι σε όλους τους άλλους Αγίους της Χριστιανικής πίστης.

Εάν η τιμή και η λατρεία στο πρόσωπο του θεανθρώπου Χριστού θεωρείται αυτονόητη, για την Παναγία,  την εντελώς αυτή γήινη ύπαρξη, αγγίζει τα όρια του φανταστικού και φθάνει σε ύψος  θυσθεώρητο, Αυτό δε, γιατί είναι ακριβώς το πρόσωπο που μέσα στα σπλάγχνα του συνέβη γεγονός που ακόμα και για τους Αγγέλους υπήρξε «άγνωστον μυστήριον». Σαρκώθηκε ο Χριστός, ο Σωτήρας μας. Έτσι, εκτός από Μάνα του Χριστού  είναι  παράλληλα και η Μάνα του χριστιανισμού και « η γέφυρα η μετάγουσα τους εκ γης προς ουρανόν» όπως λέει και  ο   υμνωδός.   

 Γράφει σχετικά ο λόγιος λαϊκός στιχοπλόκος:

Παρθένε καύχημα πιστών, ω Κεχαριτωμένη,

 απ’ του Θεού τα πλάσματα, συ ήσουν διαλεγμένη·

και γέννησες τον Ιησού το λυτρωτή του κόσμου ,

άκουσε τας δεήσεις  μου κι’ ό,τι γυρέψω δος μου.

Μεσίτεψε  στον Ποιητή ω Κεχαριτωμένη,

να πάψουσι τα βάσανα οι πίκρες κι  πολέμοι

Ιδιαίτερα για εμάς τους Έλληνες η Παναγία  είναι η μεγάλη  μας Μάνα, αλλά και η μεγάλη καταφυγή και η υπέρμαχος προστάτις του γένους μας. Ως  εκ τούτου και η μεγάλη μας γι αυτήν αγάπη.

Αυτή η αγάπη ο σεβασμός και η λατρεία, εκδηλώνεται ευρύτατα και στην καθημερινότητά μας,.. Είναι πολύ χαρακτηριστικό πως  σε στιγμή ανάγκης η κινδύνου η πρώτη λέξη που βγαίνει από το στόμα μας είναι η λέξη «Παναγιά μου»! Γίνεται άλλωστε εμφανής, από τους αμέτρητους ναούς στον ελλαδικό χώρο που είναι αφιερωμένοι  στο όνομα της και εκφράζεται εναργέστατα μέσα από τα επίσης αμέτρητα προσωνύμια και κοσμητικά επίθετα που της έχει προσδώσει ο Ελληνικός λαός στο πέρασμα του χρόνου.

Στα νησιά ο συντριπτικός αριθμός των ναών και των εξωκκλησιών ανήκει ασφαλώς στην Παναγία.

Πιο ειδικά στη Δωδεκάνησο, που οι κάτοικοί της διακρίνονται, άλλωστε, και για τη μεγάλη θρησκευτικότητα τους, η Παναγία έχει την πρώτη,  κατάπρωτη, θέση στην καρδιά και στη λατρεία τους.

Σχεδόν όλα της τα νησιά πανηγυρίζουν την κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 του Αυγούστου, τη γιορτή που ο ευσεβής ελληνικός λαός ονόμασε   Πάσχα του καλοκαιριού.

Είναι νησιά που ο εορτασμός της Κοίμησης έχει πάνδημη μορφή, και  δεν μιλώ μόνο για την εορτή της Παναγίας στην Τήνο η και στην Εκατονταπυλιανή της Πάρου όπου ο εορτασμός πέραν από την πανελλήνια θρησκευτική ακτινοβολία  του έχει και εθνικό  χαρακτήρα . Μιλώ για τις Παναγιές στη Δωδεκάνησο που  όλοι προστρέχουν να εορτάσουν: Την Παναγιά τη Σκιαδενή, τη  Τσαπίκα, την Καθολική  στη Ρόδο, τη Σπηλιάνη στη Νίσυρο, την Πορταίτσσα στην Αστυπάλαια, του Ολύμπου στην Κάρπαθο, τη Γοργοεπήκοο στην Κω, τη Γραφιώτισσα στη Ψέρημο, την Κεχαριτωμένη, την Κυρά Ψιλή, τη Γαλατιανή, την Τελεντιανή , και των Βοθυνών, στην Κάλυμνο, την Παναγιά του Κάστρου στη Λέρο.

Όλες αυτές οι σπουδαίες εκκλησιές που   η κάθε μια έχει τη δική της ιστορία και παράδοση, κατακλύζονται στις δεκαπέντε του Αυγούστου από το   πλήθος των φιλακολούθων, που προσέρχονται ευλαβικά να τιμήσουν την πάνσεπτο Κοίμηση της μεγάλης Μάνας, .

Η τιμή για την Παναγία, πέρασε τα εκκλησιαστικά  και θρησκευτικά πλαίσια και τη βλέπουμε να διαχέεται  με τον ένα η άλλο τρόπο σε κάθε περίσταση  του βίου μας.  Κατά κύριο, λοιπόν, λόγο αυτήν επικαλούμαστε μέσα στην καθημερινότητα μας. «Παναγιά βοήθα μας, Παναγιά δώσε μας δύναμη, Παναγιά σώσε μας, Παναγιά λυπήσου μας, Παναγιά προστάτεψε μας, Παναγιά παρηγόρα μας...Τι και  τι δεν ζητούμε από την Παναγία. Βλέπετε είναι το πιο οικείο μας πρόσωπο…έτσι σε περίπτωση απροόπτου και ξαφνικού  κινδύνου όπως είπα πιο πριν η πρώτη λέξη που βγαίνει από το στόμα μας είναι συνήθως Παναγιά μου…αλλά, δυστυχώς, και σε περίπτωση βλαστήμιας πάλι πρώτο βγαίνει  από  χείλη μας το όνομα της  Παναγίας, έστω κι αν λέει ο υμνωδός ότι «άλαλα τα χείλη των ασεβών…».Έτσι είμαστε οι άνθρωποι και για το πολύ καλό και για το πολύ κακό.

Την αγάπη του και το σεβασμό του για την Παναγία  ο λαός της Δωδεκανήσου την εκδηλώνει  και την εκφράζει με  πολλούς τρόπους, μεταξύ των οποίων ο πιο άμεσος και, θα έλεγα, ο πιο αυθόρμητος είναι η λαϊκή στιχοπλοκιά, δηλαδή  τα γνωστά δίστιχα λαϊκά ποιήματα που έχει έτοιμα στο στόμα  του  για κάθε επίκληση ή αναφορά στο όνομα της Παναγιάς. Τραγουδά ο Δωδεκανήσιος και λέει:

ΣΤΗ ΡΟΔΟ

 (Λίγοι στίχοι από σπάνια κάλαντα για την Παναγία το βράδυ των Χριστουγένννων και το πρωί της άλλης μέρας.)

Άνοιξον δέομαι Αγνή τα ταπεινά μου χείλη

του κόσμου η μεσίτρια και τ’ ουρανού η  η πύλη.

Βάτος σε είδε Μωυσής και πλάκα γεγραμμένη

Η βάτος ουκ εκαίετο ως καταφλεγομένη.

Δέσποινα πάντων Δέσποινα και πάντων προστασία

Και των χριστιανών ελπίς και πάντων σωτηρία.

Δέσποινα πάντων Δέσποινα και πάντων υπερτέρα

του κόσμου η μεσίτρια και του χριστού Μητέρα…

(το ποίημα συνεχίζει βέβαια…και είναι μεγάλο)

Επίκληση για εμπνευση:

Έλα η ώρα η καλή  και της Παναγιάς μας της βασίλισσας.

Έλα Παναγιά μου σώσε,

νουν και λογισμό μου δώσε

Νουν και λογισμό και γνώση

και γλυκιά φωνή καμπόση

Να θυμούμαι τα τραγούδια

τα παλιά και τα καινούργια

Να μπορέσω να συντάξω,

τις γενιές μου να φωνάξω

Για αρραβώνα και γάμο

Ω Παναγιά , Καθολική, με τη χρυσή κορώνα

έλα να δώσεις την ευχή, σ’ αυτόν τον αρραβώνα

Ω Παναγιά μου Σκιαδενή, σταυρέ που  τη Μαλώνα,

έλα να δώκεις τη ευχή σ’ αυτον τον αρραβώνα.

Έλα η ώρα η καλή και του Χριστού η χάρη

κ’ η Παναγιά η Σκιαδενή να βάλει το στεφάνι

ΣΤΗ ΝΙΣΥΡΟ

Για τους προσκυνητές στη χαρη της.

Ω Παναγιά μου Σπηλιανή, Παντάνασσα Μαρία,

βλέπε τους ξένους που ν’εδώ και δίνε τους υγεία,

Βλέπε  τα ξένα Παναγιά, θερμά σε προσκυνούσι,

δίννε εις τις καρδούλες τους ο.τι επιθυμούσι.

Είναι πρεπός στην χάρη σου κι εις την πανηγυρή σου,

βλέπε τους, Παναγία μου, δίννε τους τη ευχή σου.

 Ω  Παναγιά μου Σπηλιανή, που’ χεις μεγάλη χάρη,

βοήθα όλο το ντουνιά , ότι ποθεί να λάβει,

Βοήθα τη ξενολογιά με όλη την καρδιά μου

η Παναγιά η Σπηλιανή, νάναι βήθειά του

 Ήρθασι  ξενολογιά εις την δική σου χάρη

βοήθησε και σώσε τους κι όποιος πονεί να γειάνει.

Νανούρισμα

Κοιμήσου μες την κούννια σου  και μέσα στα παννιά σου,

η Παναγιά η Σπηλιανή στέκεται συντροφιά  σου

ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΜΝΟ

Για τους ξενητεμένους

Ω Παναγιά τω Τσουκχουώ με τα πολλά καντήλια,

φέρε μου το παιάκι μου, να σου τα κάμω χίλια.

Ω Παναγιά των Τσουκχουω, παληά γειτονισσά μου,

φέρε τα τα παιάκια μου, να γειάνει η καρδιά μου.

Ο δύτης γράφει στη μάνα του:

Μάνα, λουτούργησε την Παναγιά και νναψε τ’ αγιοκέρι

να κάμει θάμα η Παναγιά,να γίνει καλοκαίρι.

Και η μάνα απαντά

Ω Παναγιά τω Τσουκουώ που’ σαι μέσα στη Χώρα,

βλέπεπε το το παιάκι μου κάθε στιγμή και ώρα.

Την Παναγιά της Τέλεντος και το Χριστό δοξάζω,

να φέρει το παιάκι μου, να μην αναστεναζω.

Ω Παναγιά Γαλατιανή έπαρε τη φωνή μου

 και πάννε τη στη Μπαρμπαριά,  για να βρει το παιί  μου.

Η γυναίκα του σφουγγαρά

Ω Παναγιά Γαλατιανή που σαι πάνω στη ράχη

Φέρε μου την αγάπη μου να μην είμαι μονάχη.

Καλό σας κατευώδιο, να δώκει η Παναγία

Πολλά σφουγγάρια να βρετε ,να ρθητε με υγεία.

Ω Παναγιά των Τσουκουώ με τα πολλά καντηλια

Βλέπε τον τον άντρα  μου να σου τα κάμω χίλια.

Στο Γάμο

Νύφφη σα σε στουλλώνασι της Παναγιάς τη μέση (εννοει την Παναγία την Κεχαριτωμενη των Τσουκουώ)

Μικροί μεγάλοι λέασι ,χαρά του που την εσει.

 Νύφφη μου σαν ηστέκουσου στης Παναγιάς τη μέση

 ήτρεμε νο πολυελαιος χάμω στη γη να πέσειι

Νύφφη  σα σ-σε στουλλώννασι στης Παναγιάς τη θύρα

ως κι εικόνες του κουμπέ σε ραίνα με τα μύρα.

 Για την ομορφιά της νυφης

Όμορφη που’ ναι η νύφφη μας με τ’ άσπρο τσεμπερακι

ζωγραφιστή σα μ-Παναγιά μες το μοναστηράκι.

 ΣΤΗΝ ΑΣΤΥΠΑΛΙΑ

Για τη γιορτή στη χάρη της

Κυρά μου Πορταίτισσα, κατέβα απ’ το θρονί σου,

 να δεις χαρές που γίνονται μέσα εις την αυλή σου.

Αστυπαλιά  μου όμορφη , έχεις μεγάλη χάρη,

έχεις την Πορταίτισσα που είναι το καμάρι.

Όλος ο κόσμος που’ ρχεται πάντα θα με ρωτήσει

 που έιν’ η Πορταίτισσα για να σε προσκυνήσει.

ΣΤΗΝ ΚΩ

Για την ομορφιά της νύφης:

Νύφφη μου τούμπλα μάλαμα, νύφφη μου τουμπλ’ ασήμι

Νύφφη καινούργια Παναγιά με την ταπεινωσύνη.

Άσπρο μου τριαντάφυλλο της Παναγιάς μετόχι

Το καμαροφρυδάκι σου άλλη καμιά δεν το χει.

Άσπρο μου, τριαντάφυλλο, της Παναγιάς αφφάλι

Κι όποιος μου πει να σ’αρνηστώ μόνο το λόγο χάνει.

Σαν τα μήλα σαν τα ρόδα σαν της Παναγιάς τα μάουλα

είναι και  τα δικά σου.

Στην κούνια

Μεσα στην κούνια κάθεσαι σαν Παναγιά γραμμένη

Και μέσα στην Αγιά Σοφιά είσαι ζωγραφισμένη.

Για την αρνηση

Μη μ’αρνηστης αν δεν ιδης τα μάτια μου κλεισμένα

Την Παναγιά στο στήθος μου, τα χέρια σταυρωμένα.

ΣΤΗ ΛΕΡΟ

Για υγεία σε αγαπημένα πρόσωπα

Ω! Παναγιά μου Λεριανή, που ‘σαι πάνω στο Κάστρο,

βοήθα όλους τους Λεριούς, και θα σου φέρω άρτο.

Σα(ν) θέλεις Παναγία μου, ν’ανάβω τα κεριά σου,

να μου φυλάς την πέρδικα που ‘ναι στην ανωριά σου.

Σα(ν) θέλεις Παναγία μου, πάντα να σε δοξάζω,

βλέπε μου την αγάπη μου να μην αναστενάζω.

Ω! Παναγιά του Κάστρου μας, που ‘σαι μες το κελί σου,

βλέπε μου την αγάπη μου, σαν το μονογενή σου.

Ω! Παναγιά μου Λεριανή που ‘σαι ‘πα στο βουνάρι,

να βλέπεις το πουλάκι μου, που ‘ναι μονοκλωνάρι.

Για θεραπεία

Ω! Παναγιά μου Λεριανή κατέβα παρακάτω,

να γιάνεις το κορμάκι μου, που’ ναι πληγές γεμάτο.

Αχ! Παναγιά του Κάστρου μας, γιατρέ των πονεμένω(ν),

κατέβα γιάτρεψε κι εμέ τον παραπονεμένο.

Ω! Παναγιά μου Λεριανή, που’ σαι στα ψηλωμένα, συ βλέπεις όλα τα κρυφά και τα φανερωμένα