70η Επέτειος … νέας Σχολικής Χρονιάς (Και τα επακόλουθά της)-Γράφει ο Νικήτας Σκ. Καραφυλλάκης*

152

Nikitas Karafyllakis

*Νικήτας Σκ.Καραφυλλάκης,Εκπαιδευτικός, Σπούδασε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Μαράσλειος Παιδαγωγική Ακαδημία

Ας κάνουμε, με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, μια αναστροφή στον χρόνο κι ας βρεθούμε 70 ακριβώς χρόνια πίσω, στον Σεπτέμβρη του 1951. Ένα “ιστορικό έτος” για 106 Καλυμνάκια.

Δεν είχαν όλα την ίδια ηλικία. Στην έναρξη της πρώτης σχολικής χρονιάς μετά την απελευθέρωση, 1946-47, πολλά παιδιά που είχαν γεννηθεί μέσα στη δεκαετία 1930-1940 και είχαν διακόψει το σχολείο, λόγω του πολέμου, ξαναγύρισαν για να συνεχίσουν τη φοίτησή τους. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα οι ηλικίες συμμαθητών σε πολλές τάξεις να διαφέρουν από 3 έως και 5 χρόνια!

Τον Ιούνιο του 1951, λοιπόν, είχαν αποφοιτήσει από τα δημοτικά σχολεία της Καλύμνου περισσότερα από 200 παιδιά, ηλικίας 11 μέχρι 16 ετών, από τα 7 πολυτάξια σχολεία. Πέντε της Πόθιας, δύο του Χωριού και από το μονοθέσιο των Ελιών, που στεγαζόταν τότε στον Γυναικωνίτη του Αγίου Γεωργίου!.. Πέρασαν στο Γυμνάσιο μετά από γραπτές εισαγωγικές εξετάσεις, που αποτελούσαν θεσμό τα χρόνια εκείνα, και χαρούμενα για την επιτυχία τους ξεχύθηκαν με τις οικογένειές τους στις εξοχές, για ν’ απολαύσουν το νερό, τον ήλιο και τη θάλασσα.

Κύλησε γρήγορα το καλοκαίρι και κάποιο πρωινό τού Σεπτέμβρη ένας παιδικός λόχος από ηλιοκαμένα και ξυπόλητα αγόρια κατευθύνονταν απ’ όλες τις Ενορίες, τα Μαράσια, το Χωριό και τα Μπροστά προς το καινούργιο τους σχολειό: Το Νικηφόρειο Γυμνάσιο Αρρένων (δωρεά του μεγάλου ευεργέτη αρχιμ. Νικηφόρου Ζερβού).Στο κεφάλι τους έφεραν υποχρεωτικά ένα πηλήκιο, απαραίτητο εξάρτημα της νέας μαθητικής τους ιδιότητας. Ένα βαθύ μπλε καπέλο με γείσο, χρυσή κορδέλα περιμετρικά και μια κουκουβάγια στη μετόπη του, σύμβολο γνώσης και σοφίας (ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της κεφαλής που το έφερε). Έπρεπε να το φορούν παντού, για να αναγνωρίζονται και να ελέγχονται για την κόσμια συμπεριφορά τους! Στάθηκαν με δέος μπροστά στο νέο σχολικό διδακτήριο, για το οποίο τόσα και τόσα είχαν ακούσει από γονείς και δασκάλους!.. Συνάντησαν τους συμμαθητές τους από το ίδιο δημοτικό σχολείο και κοντά τους ένιωθαν να περιορίζεται η ανασφάλεια και το άγχος τους. Τα συναισθήματα τους ανάμεικτα: χαράς και περηφάνειας αλλά και αγωνίας και φόβου. Θα τα καταφέρουν άραγε; Θα δικαιώσουν τις προσδοκίες γονιών, φίλων και συγγενών;

Έκπληκτα κοίταζαν γύρω τους τα χαμογελαστά πρόσωπα και τα φωτεινά ματιά των μαθητών των μεγαλύτερων τάξεων. Ενώ στα δικά τους βασίλευε η κατήφεια, σ’ εκείνων διέκριναν την αυτοπεποίθηση, τη χαρά και την αισιοδοξία! Τους έβλεπαν να περιδιαβαίνουν τους εξωτερικούς χώρους του σχολείου και να διαλαλούν μεγαλόφωνα σε όλους τους τόνους της μουσικής κλίμακας την πραμάτεια τους: Τα βιβλία της τάξης που εγκατέλειπαν! Να τα πουλήσουν για ν’ αγοράσουν, με τα χρήματα που θα μάζευαν, τα βιβλία της νέας τάξης, στην οποία είχαν προαχθεί! Όλα χαρτόδετα, παλιά, κιτρινισμένα και φθαρμένα! Ελάχιστοι μαθητές αγόραζαν καινούργια από τα δύο βιβλιοπωλεία, του Μ. Μακαρούνα, στην Πλατεία και των Κουλλιά -Διλμπεράκη, στον Σταθμό. Μια εικόνα, όμοια με το παλιό Μοναστηράκι στην Αθήνα που θα γνώριζαν αργότερα. Οι μαθητές του Νικηφορείου Γυμνασίου,τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου, έχοντας ζήσει τη μεγάλη πείνα της τριπλής Κατοχής (Ιταλικής, Γερμανικής, Αγγλικής), έβγαζαν κυριολεκτικά ακτινογραφία στον ήλιο από την αδυναμία! Σάκες και φύλακες δεν είχαν! Βιβλία και τετράδια τα κρατούσαν στο χέρι, με αποτέλεσμα να φθείρονται και να μοιάζουν με παμπάλαιες αγγλαβές, με παλιά προικοσύμφωνα!…

Το πρωινό εκείνο του Αγιασμού για το ξεκίνημα του νέου διδακτικού έτους 1951-52, το ένα τρίτο του μαθητικού πληθυσμού του σχολείου ανήκε στους νεοφώτιστους μαθητές της πρώτης τάξης!

Ψηλά στη μεγαλόπρεπη είσοδο του διδακτηρίου το διδακτικό προσωπικό, με επικεφαλής τον γυμνασιάρχη Δρόσο Κωλέττη, κοίταζε με έκπληξη και προβληματισμό το μέγα πλήθος των πρωτοετών μαθητών! Τα ίδια ακριβώς συναισθήματα είχαν κάτω κι έξω από το περιφραγμένο παρτέρι και τα παιδιά που είχαν παραταχθεί με υποδειγματική τάξη. Τα αίτια διέφεραν. Οι μαθητές, γιατί δεν ήξεραν πώς και αν θα μπορούσαν να τα καταφέρουν! Οι δάσκαλοι, πώς θα βολέψουν, θα πειθαρχήσουν και θα διδάξουν ένα παιδικό σμάρι! Τη λύση σε ποια αίθουσα θα χωρέσουν, θα την έδινε η οικοδομή του παλιού Σχολαρχείου, εκεί όπου σε παλαιότερες εποχές, φοιτούσε το υποψήφιο διδακτικό προσωπικό των δημοτικών σχολείων! Ένα τεράστιο ορθογώνιο κτίσμα, δυτικά του Νικηφορείου, με τα μεγάλα τετραθέσια θρανία, στα οποία μπορούσαν να χωρέσουν ακόμα και 5 παιδιά με τις περιορισμένες διαστάσεις τους από την ασιτία!

Γυμνασιάρχης Δρόσος Κωλέττης1905- 1979

Ακολούθησε ο καθιερωμένος αγιασμός, το καλωσόρισμα, οι ευχές, οι συμβουλές και οι παραινέσεις του γυμνασιάρχη, με το τελείως φαλακρό και γυαλιστερό κεφάλι, το οποίο έλαμπε στον φθινοπωρινό ήλιο σαν ηλεκτρικός γλόμπος! Κανείς δεν έμαθε ποτέ, αν η λάμψη εκείνη ήταν αποτέλεσμα της εξωτερικής ηλιακής ή της εσωτερικής πνευματικής ακτινοβολίας του!.. Ανάμεσα στους εννιά συναδέλφους του, έμοιαζε σαν τον θεό Απόλλωνα, που τον περιέβαλλαν οι 9 Μούσες του και ας μην ήταν γένους θηλυκού!.. Με ύφος ηγεμονικό και λόγο εκφραστικό μάς εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή! Μας ανήγγειλε τον βασικό και υπεύθυνο φιλόλογο σε κάθε τάξη, καθώς και το υπόλοιπο προσωπικό. Και το μάθημα που θα δίδασκε σε κάθε τάξη ο καθένας τους. Ακούσαμε τα ονόματα και το αντικείμενο διδασκαλίας τους: Γεωργ. Κάμπούρης, Εμμ. Καριώτης, Στεφ. Κορφιάς, Μιχ. Σωτηρίου, Γεωργ. Σακελλαρίου (φιλόλογοι). Παπαμιχαήλ (μαθηματικός). Νικ. Δρης (φυσικός). Νικ. Κουλιανός (θεολόγος). Μιχ. Παπαμιχαήλ (γυμναστής).

Στα δειλά και ανήσυχα μάτια μας όλα φάνταζαν δύσκολα και σκοτεινά. Ξαφνικά νιώσαμε πως δεν ξέραμε τίποτα! Ότι δεν πρόκειται να τα καταφέρουμε. Κρυβόμασταν το ένα παιδί πίσω από τ’ άλλο, για να μην γινόμασταν στόχος. Μήπως κάποιος μας πει, τι γυρεύουμε σ’ αυτό το σχολείο! Θαυμάζαμε και ζηλεύαμε τους μαθητές των άλλων τάξεων για την άνεση, την αυτοπεποίθηση και το χαμόγελό τους. Στα σοβαρά και συνοφρυωμένα πρόσωπα των καθηγητών που θα μας δίδασκαν, δεν βλέπαμε τη δική τους αγωνία, τον δικό τους Γολγοθά που θα πρεπε ν’ ανέβουν μ’ έναν τόσο μεγάλο και βαρύ σταυρό, αλλά την αυστηρότητα και την αποφασιστικότητά τους να μας βάλουν τα δύο πόδια σ’ ένα παπούτσι, που, ευτυχώς, για πολλούς δεν υπήρχε, αφού μέχρι τα μέσα του Νοέμβρη θα πήγαιναν ξυπόλητοι στο νέο τους σχολειό! Πώς θα τα βγάλουν πέρα μαζί μας, όταν γνώριζαν, από πείρα, ότι η πρώτη εικόνα της σιωπηλής, ήρεμης και πειθαρχημένης ατμόσφαιρας, δεν πρόκειται κρατήσει πάνω από ένα τριήμερο, όπως συμβαίνει σε κάθε θαύμα; Πού θα βρουν τον χρόνο και τις αντοχές να διορθώνουν εκθέσεις και εργασίες, οι οποίες θα ξεπερνούσαν έναν τόμο Μεγάλης Εγκυκλοπαίδειας;

Τέλος πάντων, κάτω απ’ αυτή την πρωτόγνωρη ψυχολογική κατάσταση δασκάλων και μαθητών, οδηγηθήκαμε στο Σχολαρχείο!

Στη διάρκεια του σχολικού έτους 1951-52 ούτε μεταξύ μας γνωριστήκαμε όλοι οι συμμαθητές, ούτε μάθαμε τα επίθετα των δασκάλων μας, αφού τους προσφωνούσαμε πάντοτε με το “κύριε καθηγητά”, ούτε εκείνοι πολύ περισσότερο τα δικά μας!..

Στη λήξη του διδακτικού έτους αξιολογηθήκαμε από τις γραπτές μας εξετάσεις, την κοινωνική θέση των γονιών μας και τις προσωπικές φιλίες και γνωριμίες που είχαν με τους δασκάλους μας!…

Και επειδή δεν ήταν δυνατό να προαχθεί ένας τόσο μεγάλος αριθμός μαθητών, για τους οποίους δεν υπήρχε αίθουσα διδασκαλίας να τους χωρέσει, πάρθηκε στο διευθυντήριο του σχολείου, εν κρυπτώ και παραβύστω, η απόφαση να απορριφθούν οι μισοί!..

Το έργο ανέλαβαν να φέρουν σε πέρας:

-Πρώτον, μία … Αγελάδα του …μαθηματικού Αντωνίου Παπαμιχαήλ! Στις γραπτές προαγωγικές εξετάσεις του Ιουνίου μας ζήτησε να υπολογίσουμε το κόστος, το δικό της και του μοσχαριού της, μέσα από τη συνολική αξία και των δύο, διευκρινίζοντας μόνο, πως η δική της αξία ήταν οκταπλάσια από του μοσχαριού της!… Η διαίρεση του ποσού με το 8 αντί του ορθού 9, έβαλε τον θεμέλιο λίθο για τη υλοποίηση της σχετικής απόφασης…

-Έπειτα, το Συντακτικό του φιλόλογου της τάξης Γεωργίου Σακελλαρίου με το δικό του οπλοστάσιο! Τα υποκείμενα, τα αντικείμενα, τα είδη των προτάσεων, τους προσδιορισμούς, τα απαρέμφατα και τις μετοχές του! Δεν παρέλειπε στο καθημερινό του μάθημα, να μας δείχνει πως δεν ήταν μόνο γιος του Σοφοκλέους, αλλά και γνήσιος απόγονος του ομώνυμου σοφού μακρινού προγόνου του!..

Και τα αποτέλεσματα αποτυπώθηκαν στα κατάστιχα του σχολείου!.. Από τους 106 μαθητές μόνο 47, πολύ λιγότεροι από τους μισούς, θα συνέχιζαν στην επόμενη τάξη! Ο λόχος είχε μείνει ουλαμός!… Εδώ, το λάθος στη διαίρεση του 106 με το 2, που μας στέρησε μερικούς συμμαθητές μας, το χρεώσαμε στους δασκάλους μας, όπως είχαν χρεώσει και εκείνοι το δικό μας, με τη συνδρομή της αγελάδας!…

Απο τα παιδιά που απορρίφθηκαν, ελάχιστα, με τραυματισμένο τον πρώιμο εφηβικό εγωισμό τους, θα συνέχιζαν στην ίδια τάξη. Τα περισσότερα θα διέκοπταν οριστικά τη μαθητική τους ιδιότητα…

Μετά την αναγκαία(αλλά ανορθόδοξη λύση του στεγαστικού μας προβλήματος, πληγωμένοι από την απώλεια φίλων και συμμαθητών, πήγαμε την επόμενη χρονιά σε μια δεύτερη ανεξάρτητη αίθουσα, στα “Λουτρά”, όπως ονομαζόταν. Στη θέση που βρίσκεται η σημερινή προσθήκη νέου διδακτηρίου, πίσω από το Νικηφόρειο.

Στην τρίτη τάξη θα μπούμε στο Νικηφόρειο, αλλά ως αίθουσα διδασκαλίας θα έχουμε τον… ευρύχωρο διάδρομό του!

Η αίθουσα του Σχολαρχείου είχε, στο μεταξύ, κατεδαφιστεί για τη δημιουργία του σχολικού σταδίου και έκτη αίθουσα δεν υπήρχε για το εξατάξιο γυμνάσιο!

Στις υπόλοιπες 3 τάξεις θα αξιωθούμε, επιτέλους, να καθίσουμε σε δίεδρα θρανία μέσα στο “στολίδι” της καλυμνιακής Μέσης Εκπαίδευσης με τις ευρύχωρες και φωτεινές αιθουσες, μέχρι τη λήξη της γυμνασιακής μας ζωής.

Εκτός από τον φιλόλογο Σακελλαρίου, στα πλαίσια της κλασικής παιδείας που υπηρετούσε τότε το εκπαιδευτικό μας σύστημα, είχαμε στις 4 τελευταίες τάξεις ως βασικούς δασκάλους που έδιναν και τ’ όνομα στην κάθε μία, τον Κορφιά ( σε 2 τάξεις), τον Δράκο και τον Κωλέττη. Ενώ τα μέλη της φιλολογικής αυτής τριανδρίας διέφεραν στη μεθοδολογική και παιδαγωγική προσέγγιση κατά τη διδασκαλία τους, είχαν στον ίδιο βαθμό, το ίδιο κοινό γνώρισμα: την άριστη επιστημονική συγκρότηση και κατάρτιση και τον ίδιο ζήλο και ενθουσιασμό κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Κανείς από μας δεν μπόρεσε ποτέ να τους τοποθετήσει σε κατακόρυφη γραμμή, τον έναν ψηλότερα ή χαμηλότερα από τον άλλο!

Από τους 106 μαθητές της πρώτης τάξης αποφοιτήσαμε 40, παρά τις ενισχύσεις που δεχόταν η τάξη από στάσιμους και μετεγγραφές από τα γύρω νησιά, λόγω της φήμης που είχε αποκτήσει από παλιά το Νικηφόρειο για το άριστο επιστημονικό διδακτικό προσωπικό του. Στο μεταξύ, είχαν προστεθεί σταδιακά τέσσερις ακόμη καθηγητές: Ο Γ. Καραμηνάς (Ωδικής), η Ελ. Καμπανάου (Γαλλικών), ο Νικ. Δράκος (φιλόλογος) και ο Σπ. Κουλιανός (θεολόγος, στο μάθημα της Αριστοτελικής Λογικής).

Οι απόφοιτοι του 1957 για πρώτη φορά υποχρεώθηκαν να δώσουν εισαγωγικές εξετάσεις για τα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Χώρας, μετά την κατάργηση του ευεργετήματος της πατρίδας προς τη Δωδεκάνησο να εγγράφονται, χωρίς να συμμετέχουν σε πανελλήνιο διαγωνισμό..

.Τον Ιούνιο του έτους εκείνου άνοιγε ένα καινούργιο κεφάλαιο στη ζωή των αποφοίτων του ιστορικού Νικηφορείου Γυμνασίου. Μπήκαν παιδιά κι έβγαιναν άνδρες! Τους περίμενε ένας άλλος στίβος. Μια θάλασσα πιο πλατιά και πιο φουρτουνιασμένη, για να ταξιδέψουν…

Είχαν οδηγηθεί σ’ αυτό το σχολειό με αβέβαιο βηματισμό και φόβο την πρώτη μέρα του Σεπτέμβρη του 1951 κι έβγαιναν, τον Ιούνιο του ’57, με θλίψη και πόνο για τα βιώματα και τους δασκάλους που άφηναν πίσω τους…

Πήραν, μαζί με τα “εφόδια στις αποσκευές τους”, εμπειρίες, μνήμες και εικόνες βαθιά και ανεξίτηλα χαραγμένες στο νου και την ψυχή τους. Γνώριζαν πως από κει κι έπειτα θα τους συνόδευαν σε ολόκληρη τη ζωή, ανεξάρτητα από τους διαφορετικούς δρόμους που θ’ ακολουθούσε ο καθένας τους. Όπως επίσης ήξεραν πως οι δεσμοί που είχαν αναπτυχθεί ανάμεσά τους, θα τους συνόδευαν για πάντα. Πως θα είχαν τη δύναμη ενός όρκου αδελφοποίησης, τον οποίο θα τηρούσαν με ευλάβεια, όσο θα ζούσαν. Και τον τιμούν μέχρι σήμερα, όσοι απόμειναν…

Κάποιες φορές που οι… τροχοί ή τα βήματα με οδηγούν μπροστά από το Νικηφόρειο, το σχολείο των μακρινών νεανικών μου χρόνων, κάνω μια σύντομη στάση, να ξαναζωντάνεψω νοερά την εικόνα της πρώτης εκείνης μέρας του Αγιασμού… Να ζήσω την ατμόσφαιρα. Να δω πρόσωπα αγαπημένα. Ν’ ακούσω γνώριμες χροιές ήχων από μελωδίες, φωνές και ομιλίες. Να ατενίσω στο κεφαλόσκαλο όλους εκείνους τους φιλόπονους δασκάλους, οι οποίοι με αγάπη, ευσυνειδησία και πάθος έδωσαν πίσω στο ακέραιο το “τάλαντο” που έλαβαν ή απόκτησαν… Να τους πω, πως δεν είμαι πλέον το ντροπαλό και ανασφαλές παιδί στα πρώτα μου βήματα στο σχολειό τους. Πως τώρα πια σέβομαι και κατανοώ τις κρίσεις, την αυστηρότητα και τις αποφάσεις τους. Γιαυτό και τους μνημονεύω και τους ευχαριστώ!…

Υ.Γ. Αφιερώνεται στη μνήμη των δασκάλων της μεταπολεμικής περιόδου, οι οποίοι, παρά τα στεγαστικά προβλήματα, τις πολυπληθείς τάξεις και τις πενιχρές απολαβές τους, υπηρέτησαν με ζήλο, ευσυνειδησία και μόχθο την παιδεία και στις δύο βαθμίδες στο νησί μας.

12 Σεπτεμβρίου 2021

Νικήτας Σκ. Καραφυλλάκης




Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός