* Του Σακελλάρη Εμμ. Καρπάθιου
π. Καθηγητή Μαιευτικής. & Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
Πριν από τα χρόνια, που συνέβαιναν όσα εξιστορούνται παρακάτω, η Κάλυμνος, όπως και τα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, υπέστη μακροχρόνιες επιδράσεις από πολλαπλούς κατακτητές όπως, Τούρκοι,Ιταλοί, Γερμανοί και Άγγλοι.
Παρά τα τετρακόσια και πλέον χρόνια σκλαβιάς, παράλληλα με το υψηλό Εθνικό φρόνημα διατηρήθηκαν αναλλοίωτα η Ελληνικότητα, η Θρησκεία, τα Ήθη και τα Έθιμα. Πως αλλοιώς να εξηγηθεί η προσαρμογή της κοινωνίας της Καλύμνου στις νέες συνθήκες, μέσα σε ελαχιστότατο χρόνο από την Ενσωμάτωση;
Όμως όλες οι παπραπάνω διαδοχικές μεταβολές δεν ήταν δυνατό να μην επηρεάσουν νοοτροπίες και αντιλήψεις, που αναφέρονται στην καθημερινότητα.
Οι κατά καιρούς διατελέσαντες Δημαρχοι του νησιού συνέβαλαν στην ανάπτυξη της Καλύμνου, άλλοι με μεγαλύτερα και άλλοι με μικρότερα έργα, που σημάδεψαν την πορεία αυτού του Τόπου. Ενδεικτικά και μόνον αναφέρονται οι δρόμοι Πόθιας-Βλυχαδιών, Αρχαγγέλου-Πλατείας Καλυμνιάς, Χώρας-Άργους, Πόθιας-Βαθύ, Μυρτιών-Εμποριού μέχρι την Κεφάλα, Βαθέος-Αργινοντών, Βλυχαδιών- Σπηλαίου Κεφάλας, εσωτερικός δρόμος Αναστάσεως -Χώρας (Ντάργουϊν), η ορεινή παράκαμψη Μυρτιών-Μασουριού, Σκαλίων- Παλιονήσου, Τσουκαλιού-Αγίου Παντελεήμονος, Περιφερικός Γαϊδουρορράχου και άλλες δευτερεύουσες οδικές αρτηρίες της πολης.
Το πιο σπουδαίο όμως έργο υπήρξε η επέκταση και ανάπλαση του λιμανιού, καθώς επίσης η ανάπλαση και επέκταση της προκυμαίας μέχι το Λαφάσι, με δημιουργία εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης περιορισμένου αριθμού πλοίων αναψυχής.
Ακόμα οφείλουμε να αναφερθούμε στην δημιουργία του Αεροδρομίου και των εγκαταστάσεων για ΑΜΕΑ στο Άργος και την ανάπτυ/ξη Βρεφονηπιακού σταθμού.
Ένα άλλο πολύ σημαντικό έργο υπήρξε και η ανάπτυξη της Σχολής Εμορικού Ναυτικού με την προοπτική της συμπληρωματικής ανάπτυξης Σχολής Μηχανικών του Εμπορικού Ναυτικού. Όλα αυτά και τόσα άλλα, όχι μόνον συνέβαλαν στην ανάπτυξη της Καλύμνου, αλλά και στην αύξηση θα λέγαμε της χρηστικής έκτασης του νησιού μας.
Μετά από όλα αυτά είναι κρίμα που υπάρχει χώρος να αναφερθούμε στη διαπίστωση, ότι η πολιτισμική και πνευματική ζωή του νησιού μας υπέστη σοβαρή καθίζηση, ιδιαίτερα κατά την τε-λευταία τριακονταετία. Πράγματι, η Κάλυμνος από πρωτοπόρος στα Δωδεκάνησα κατάντησε θλι-βερό παρακολούθημα των εξελίξεων που συμβαίνουν στα άλλα νησιά. Και τα μικρότερα ακόμα νησιά προσπαθούν και επιτυχαίνουν ρυθμούς πρωτόγνωρης ανάπτυξής τους και είναι αυτά τα νησιά που υποτιμούνταν από τους Καλυμνίους. Δείτε τιι συντελέστηκε στην Αστυπαλιά, στην Πάτμο, στους Λειψούς,, στην Λέρο και αλλαχού.
Είναι μεγάλη απογοήτευση να αναγκάζεται κανείς να απαριθμεί ιστορικές ασέβειες, που αναφέρονται στον Τόπο του. Θα ήταν όμως πιο μεγάλη η ασέβεια, όταν αποσιωπούνται από όλες τις γενεές.
Οφείλουμε να τις καταγράψουμε, όσο ακόμα βρίσκονται στη ζωή άνθρωποι, που έχουν επίγνωση, του τι έχει καταστραφεί.
Παρακάτω γίνεται, όσο είναι δυνατό, μια προσπάθεια απαρίθμισης, αυτών, για τα οποία αναφερόμαστε.
- Η Αγορά. Αποτελούσε ένα στολίδι στην Κάλυμνο. Εκεί ήταν συγκεντρωμένοι οι έμποροι και παραγωγοί γεωργικών προϊόντων και κρεοπώλες. Είχε ένα συντριβάνι στο μέσο και στο σύνολό της ήταν εξαιρετικά καλαίσθητη. Κλείστηκε και περιμετρικά εγκαταστάθηκαν διάφορα καταστήματα. Σήμερα αποτελεί ένα εγκαταλειμμένο τοπίο, χωρίς καμιά προοπτική αξιοποίησής του.
Οι νοικοκυρεμένες δραστηριότητες που στέγαζε, ασκούνται τώρα σε υπαίθριους χώρους πρόχειρα, ακατάστατα και εντελώς ακαλαίσθητα.
Τι είναι εκείνο που ώθησε στην απόφαση εξάλειψης αυτού του αξιόλογου χώρου, παραμένει ένα ερωτηματικό. Ήταν ένα στοιχείο της ιστορίας του Τόπου μας. Ο Δήμος οφείλει να συμπεριλάβει την αποκατάστασή της στον προγραμματισμό του, ανεξάρτητα του όποιου πολιτικού – ψηφοθηρικού κόστουςυ.
- Τα Ουρητήρια στο Σταθμό Αυτοκινήτων. Παρά την ταπεινή τους χρήση, αποτελούσαν έναιστορικό και καλαίσθητο κτίριο προσαρμοσμένο στο περιβάλλον.
- Το Φαρμακείο. Ήταν ένα πολύ όμορφο κτίριο στο κέντρο της Πόλης, στο Σταθμό Αυτοκι-νήτων. Η κατεδάφισή του υπήρξε εντελώς άστοχη και εξυπηρέτησε κατά κύριο λόγο στην ανάδειξη των όπισθέν του οικοπέδων. Ο Σταθμός θα μπορούσε να εγκατασταθεί σε κάποι-ους άλλους πιο ευρύχωρους χώρους, που υπήρχαν και υπάρχουν στην περιοχή.
Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς την άποψη, ότι αυτά ήταν κτίρια που αναγέρθηκαν επί Ιταλοκρατας και ως εκ τούτου θύμιζαν θλιβερές περιόδους. Αυτό όμως ακυρώνει το σεβα-σμό στην ιστορία του Τόπου. Άλλως τε ιταλογενή κτίρια και στοιχεία υπάρχουν σε πολλά σημεία του νησιού, όπως το κτίριο της Αστυνομίας της Χώρας, ο δρόμος για τα Θέρμα, ο δρομος για τις Μυρτιές, ο ορεινός δρόμος για το Βαθύ κ. ά. Τα άλλα νησιά όπως η Λέρος, η Κως και η Ρόδος διατήρησαν τις υποδομές που άφησαν πίσω τους οι κατακτητές.
- Το Κτίριο της Αστυνομίας του Χωριού αποτελεί ένα άλλο παράδειγμα εγκατάληψης. Ευτυχώς όχι κατεδάφισης. Ο μισός πληθυσμός του νησιού κατοικεί στην Χώρα. Η υποδομή υπάρχει. Δεν θα έπρεπε να συγκροτηθεί ένα Αστυνομικό Τμήμα στην περιοχή, που μαστίζε-ται από τα διάφορα γνωστά προβλήματα; Αν όχι, δεν θα μπορούσε να ανακαινιστεί και να συγκεντρώσει Δημόσιες Υπηρεσίες; Απορεί κανείς για το πως σκέπτονται οι ιθύνοντες του νησιού μας.
- Ένα άλλο Εμβληματικό κτίριο, το Ταπητουργείο, εξαφανίστηκε και στη θέση του στήθη-κε ένα ακαλαίσθητο κτίριο. Αυτό βέβαια αποτελούσε ελληνογενή κατασκευή. Απλώς δεί-χνει την έλλειψη σεβασμού, σε ότι μας παρεδόθη.
Δεν θα μπορούσε εκεί να εγκατασταθεί το Μουσείο, το οποίο τελικά εξορίστηκε στην πιο δύσβατη περιοχή της Πόλης; Υπήρχαν πολύ αξιόλογες επιλογές για την θέση του.
- Το Σπίτι του Σκεύου Ζερβού δεν θα έπρεπε να υπάρξει πρόνοια να κρατηθεί, ως διατηρη-τέο; Τι να πει κανείς; Όλα αφήνονται να συμβούν στην τύχη.
Θα πείτε πως ζητούνται πολλά. Ναι είναι αλήθεια. Αλλά και άλλα πιο απλά θέματα αφήνον-ται στην τύχη. Προ ετών είχαμε εισπράξει την υπόσχεση, ότι θα τοποθετηθεί πινακίδα, που θα σηματοδοτεί την θέση του τάφου του Σκεύου Ζερβού. Ακόμα περιμένουμε να υλοποιη-θεί αυτό.
Το λιγότερο που έχει να εισπράξει κανείς είναι ο χαρακτηρισμός του γραφικού. Αυτά συμ-βαίνουν όταν δεν υπάρχει όραμα.
- Οι Πλημμύρες της Πόλης με την Πρώτη Βροχή κατάντησαν να αποτελούν το σήμα κατα-τεθέν της. Όλοι οι υπεύθυνοι υποστηρίζουν, ότι το θέμα θα λυθεί άμεσα με βάση τις μελέτες που έχουν στα χέρια τους, αλλά κανένας δεν θέλησε ούτε να το αγγίξει.
Εκτός από τον άμεσο τρόπο επίλυσης του προβλήματος, δεν θα έπρεπε να μελετηθεί και η βελτίωση με τη δημιουργία φραγμάτων στις βουνοπλαγιές και η αποφυγή περαιτέρω τσιμε-ντοποίησης δρόμων. Πουθενά δεν βρίσκει κανείς λίγο χώμα, που θα μπορούσε να απορρο-φήσει έστω και λίγο νερό. Όλοι οι δρόμοι στην Πόλη ήταν πλακόστρωτοι, αλλά τσιμεντο-ποιήθηκαν και έτσι όλο το βρόχινο νερό κατακλύζει τους δρόμους.
- Το Ρέμα του Γαϊδουρορρράχου προς Λινάρια μπαζώθηκε και μέσα σε χρόνο αστραπιαίο μεταμορφώθηκε, σε οικόπεδα. Είναι πολύ αστείο να βλέπει κανείς στην κοίτη του ρέματος ανεγερθέντα σκελετό οικοδομής με την ένδειξη πωλητηρίου. Είναι εξόφθαλμα καταφανές. Ποιος έδωσε τέτοια άδεια ανέγερσης; Πληγώνεται κανείς να βλέπει τέτοιες εικόνες. Αλλά αυτά συμβαίνουν, όταν οι υπεύθυνοι αυθαιρετούν, εναντιούμενοι στην κοινή λογική.
Παρατηρήσατε στον Εμπορειό στο ύψωμα ένα κίτρινο κτίριο υπόδειγμα κακοφωνίας σε ένα κατ’ εξοχήν παραδοσιακό χωριό;
- Το πιο Πολύπαθο από όλα τα Προβλήματα του Νησιού μας είναι εκείνο των Θερμοπη-γών. Οι εξαγγελίες και υποσχέσεις για ενεργοποίησή τους είναι συνεχείς, αλλά μη πραγμα-τοποιούμενες. Είναι το πιο όμορφο σημείο της Πόλης. Φορτώθηκε με ένα κτίριο έκτρωμα, που λειτουργεί εντελώς αντιτουριστικά. Θα μπορούσε να πει κανείς, ότι αποτελεί την πιο αντιπροσωπευτική αδιάφορη συμπεριφορά των υπευθύνων.
- Όποιος Πηγαίνει προς τον Πλατύ Γιαλό ασφαλώς νιώθει το φόβο μήπως θα είναι ο τυχε-ρός, που θα συμπέσει με την κατολίσθησή του. Είναι χρόνια τώρα αυτή η ιστορία. Μήπως περιμένουμε να συμβεί πρώτα το απευκτέο;
Η περιοχή βρίθει από οικοδομικές ατασθαλίες. Σε εντελώς σαθρά εδάφη κτίστηκαν πολύ ογκώδη κτίρια, σε ρυθμούς που δεν αρμόζουν στο Καλυμνιακό τοπίο. Ήδη ένα από τα κτί-ρια αυτά βρίσκεται υπό κατάρρευση. Η πολεοδομική Υπηρεσία τι έπραξε για όλα αυτά;
Για το θέμα αυτό δεν θα έπρεπε να λάβει θέση η Εισαγγελική Αρχή;
- Η υδατοδεξαμενή -φάντασμα- στα Στημένια – Βαθύ αποτελεί το μεγαλύτερο δείγμα προ-χειρότητας. Επισκεφτήκατε ποτέ το αντίστοιχο έργο στην Αστυπάλαια, όπου δημιουργή-θηκε ένας εξαιρετικός υδροβιότοπος;
- Η Κάλυμνος από Ανέκαθεν είχε πάρα πολλά Μονοπάτια. Σήμερα τα περισσότερα είναι καταπατημένα και ενσωματωμένα σε οικόπεδα και αυλές των επιτηδείων. Για μερικά έχουν γίνει διαμαρτυρίες, αλλά οι υπεύθυνοι αποφεύγουν να λάβουν θέση φοβούμενοι το πολιτικό -ψηφοθηρικό κόστος.
Χώροι για άσκηση πεζοπορίας στο νησί δεν υπάρχουν. Πάντα τα μονοπάτια χρησιμοποιού-νταν για πρωϊνούς, απογευματεινούς και ρομαντικούς νυχτερινούς περιπάτους.
Θα πείτε ότι, με τα προβλήματα που ανέκυψαν με την κρίση, δεν είναι δυνατό να ασχολη-θούμε με αυτά τα θέματα. Όμως η επίλυσή τους δεν απαιτεί οικονομική επιβάρυνση, απλά και μόνον απαιτεί βούληση.
Θα θέλαμε να τονίσουμε ότι όσα χρόνια και να περάσουν, η καταπάτηση δεν νομιμοποι-είται. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν.
- Η επεξεργασία και Διάθεση των Σκουπιδιών είναι ένα παμπάλαιο πρόβλημα, που όλο λύ-νεται και λύση δεν έχει. Η εικόνα του νησιού μας αμαυρώνεται. Πως το έχουν λύσει τα άλ-λα νησιά; Γιατί υστερούμε; Το θέαμα του καπνού της χωματερής αποτελεί θλιβερό προνό-μιο της Καλύμνου.
Όλοι οι κεντρικοί δρόμοι του νησιού, ιδιαίτερα οι γειτονιές, αποτελούν έναν απέρανυο σκουπιδότοπο. Αν δεν τοποθετηθούν συλλέκτες (όχι μόνον κάδοι) σκουπιδιών σε όλες τις γειτονιές το πρόβλημα αυτό θα διαιωνίζεται.
- Η Αποχέτευση της Δυσωδίας πότε θα βρει τη λύση της; Είναι πολύ περίεργο το πως κατά-φεραν ο τόπος γύρω από το Δημαρχείο να αποπέμπει μια τόσο έντονη δυσοσμία. Πέραν αυ-τού η αποχέτευση των εξοχών Πανόρμου, Μυρτιών και Μασουριού και άλλων περιοχών, οι οποίες είχαν χρηματοδοτηθεί προ πολλών ετών, ως λέγεται, ούτε κατ’ ελάχιστον προχώρη-σε. Αντ’ αυτού απορροφητικοί βόθροι δίπλα στην άμμο ή και αποχετευτικές σωληνώσεις μέσα στη θάλασσα συνθέτουν μια απαράδεκτη κατάσταση. Γιατί δεν εφαρμόζεται κάποια διαδικασία που θα αποδεικνύει, ότι πράγματι ο χρήστης των κατοικιών ή ιδιοκτήτης ξενοδοχειακής μονάδος χρησιμοποίησε εκκενωτή βόθρων; Η μη απόδειξη χρησιμοποίησης αυτής της υπηρεσίας αυτποματα αποδεικνύει, ότι κάτι το σαθρό συμβαίνει. Τι πιο απλό; Φτάνει να υπάρχει θέληση.
Η Κάλυμνος ποτέ δεν συμπεριλήφθηκε στις περιοχές της Πατρίδας μας, με παραλίες με Γαλάζιες Σημαίες, ενώ έχει τις δυνατότητες.
- Το κτίριο της Ναυτικής Σχολής, δίπλα από το Δημαρχείο αφέθηκε στην τύχη του και ερειπώνεται καθημερινά. Δύνεται η εντύπωση ότι φοβούνται οι αρμόδιοι να ασχοληθούν με αυτό. Γιατί το αφήνουν ανεκμετάλλευτο; Ο ίδιος ο Μεγάλος Ευεργέτης Ν. Βουβάλης προσδιόρισε την χρήση του.
- Με τους βράχους του Μασουριού και άλλων περιοχών, τι σκέπτονται οι ιθύνοντες; Χρόνια τώρα επισημαίνουμε το πρόβλημα. Το τι θα συμβεί με ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο ή με ένα σεισμό, δεν θα θέλαμε να το διανοηθούμε.
- Ακόμα, τι συμβαίνει με το θαλάσσιο πάρκο στα Αργινώντα; Έχει φτιαχτεί η υποδομή, αλλά ποτέ δεν βρήκε τον προορισμό της.
- Η έλλειψη Σηματοδότησης και Διαγράμμησης των Δρόμων είναι κάτι το ασύλληπτο. Δεν καταλαβαίνει κανείς πότε μπαίνει στους κύριους δρόμους. Ο δρόμος για το αεροδρόμιο δεν θα έπρεπε να σηματοδοτηθεί; Προσέξατε την ένδειξη του δρόμου προς την Παλιόνησο; Η εξευτελιστική δίοδος προς την πλατεία της Χώρας δεν θα έπρεπε να έχει ρυθμιστεί; Είναι τόσο δύσκολα προβλήματα αυτά; Η συνήθης απάντηση των υπευθύνων, είναι: Αυτά είναι θέματα της Περιφέρειας. Η Περιφέρεια τα έχει αντιληφθεί; Αν πράγματι συμβαίνει αυτό ο Δήμος τι κάνει για διασφάλιση της ζωής των πολιτών του;
- Οι Πύλες υποδοχής των επισκεπτών στο ολιμάνι είναι ανύπαρκτες και όπου υπάρχουν είναι ακαλαίσθητες. Το θέμα αυτό χρήζει μιας προσεκτικής αντιμετώπισης.
- Τα Ευτελούς Δαπάνης Διάφορα Μικροέργα τα οποία θα συνέβαλλαν αποφασιστικά στον καλλωπισμό της Πόλης, και όχι μόνον, υστερούν. Μια οργανωμένη εθελοντική ιδιωτική πρωτοβουλία θα μπορούσε να συμβάλει αποφασιστικά στο θέμα αυτό. Γιατί δεν καταγίνον-ται οι Δημοτικές Αρχές με αυτά τα μικροέργα και προτιμούν, κατά κύριο λόγο τα πολύ μεγάλα; Αυτά χρήζουν κάποιας σοβαρής απάντησης.
- Και Τέλος. Η Κάλυμνος ατύχησε από την άποψη της πολεοδομικής επιτήρησης. Σε κάθε σου βήμα πληγώνεσαι από τις αυθαιρεσίες ιδιωτών και την αδιαφορία των αρμοδίων. Δίνον-ται άδειες δόμησης κάτω από ετοιμόρροπους βράχους, πάνω σε σαθρά εδάφη, χωρίς την α-παιτούμενη υποδομή. Και ακόμα, οι πιο πολλές παρεκτροπές συμβαίνουν σε οφθαλμοφανή σημεία, που δεν απαιτούν καμιά καταγγελία. Αρκεί ένα και μόνον βλέμμα της Πολεοδομι-κής Υπηρεσίας παντού, για να προκαλέσει την παρέμβασή της. Ξενοδοχεία και κατοικίες κτίστηκαν πάνω στην άμμο, σαν να μη συμβαίνει τίποτε.
Σε συζητήσεις με υπευθύνους, όταν αναφέρεται κανείς σε τέτοια θέματα παίρνει την απάν-τηση: “ Να το καταγγείλετε”. Σοβαρολογείτε κύριοι υπεύθυνοι της πολεοδομίας.. Θέλετε οι καταδότες να καλύψουν την ανυπαρξία σας; Δικαίως διερωτάσαι, για το ποιος είναι ο ρόλος της Πολεοδομίας. Σε κάθε άδεια οικοδόμησης δεν οφείλει να ασκεί έλεγχο; Ποιος είναι ο σκοπός ύπαρξής της; Και βέβαια αυτή η κατάσταση έχει τις ρίζες της από πολύ παλιά, είναι διαχρονική.
Γιατί γράφονται αυτά; Προφανώς για να καταγραφεί, ότι ο κόσμος έχει και μνήμη και κρίση.
Συμπέρασμα: Κανένας δεν αμφιβάλλει για τις αγαθές προθέσεις, όσων ασχολούνται με τα Κοινά. Η ανιδιοτελής αγάπη τους για τον Τόπο είναι δεδομένη. Η πείρα όμως έδειξεν, ότι ο καθ’ ένας μόνος του δεν μπορεί να επιλύσει όλα αυτά τα μεγάλα προβλήματα.
Θεωρούμε ότι όλοι οι παράγοντες του νησιού θα πρέπει να δώσουν το χέρι τους και να βρούνε τον τρόπο συνεργασίας, σε ένα κοινό ψηφοδέλτιο, έστω και για μια τετραετία. Όχι στη συνεργασία δύο-τριών παρατάξεων. Εννοούμε όλοι μαζί, όχι κομματικά ή προσωπικά παιχνίδια. Αυτό θα αποτελούσε την μεγαλύτερη προσφορά στην κοινή μας Μικρή Πατρίδα.
Σε κάθε άλλη περίπτωση, ο οποιοσδήποτε θα καταλήξει σε μια από τα ίδια. Ο μοναχικός, επειδή τα όρια αντοχής του Καλυμνιακού λαού έχουν εξαντληθεί, θα καταδικαστεί οπωσδήποτε σε μια νέα οικτρή αποτυχία.
Στο τέλος θα εισπράξει το ανάθεμα των συμπατριωτών του.
Το άρθρο μου αυτό προέκρινα να δημοσιοποιήσω μετεκλογικά, για να αποφευχθούν συνειρμοί παρεμβολής στις εκλογικές διαδικασίες.
Αθήνα – Κάλυμνος 21 Ιουλίου 2023
Σακελλάρης Εμμ. Καρπάθιος