Ένα ιδιαίτερα σημαντικό εκδοτικό γεγονός για την τοπική ιστορία και τη συλλογική μνήμη της Καλύμνου αποτελεί η πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου «Νικόλαος Βουβάλης (1859–1918)» του αρχαιολόγου Μιχαήλ Ι. Κουτελλά. Πρόκειται για έναν πολυσέλιδο και επιστημονικά τεκμηριωμένο τόμο, που αναδεικνύει με πληρότητα και σε βάθος τη ζωή, τη δράση και το πολύπλευρο έργο του μεγάλου ευεργέτη του νησιού. Μέσα από πολυετή έρευνα και αξιοποίηση πλούσιου αρχειακού υλικού, ο συγγραφέας προσφέρει όχι μόνο μια ολοκληρωμένη βιογραφία, αλλά και ένα πολύτιμο ιστορικό και κοινωνικό αποτύπωμα μιας ολόκληρης εποχής.
Ο Γεώργιος Χατζηθεοδώρου αναφέρεται στο εν λόγω σημαντικό έργο του Μιχάλη Κουτελλά με το παρακάτω ενδιαφέρον άρθρο:
ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ Ι. ΚΟΥΤΕΛΛΑ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΒΟΥΒΑΛΗΣ (1859-1918)
Γεωργίου Ι. Χατζηθεοδώρου
Εντελώς πρόσφατα περιήλθε στα χέρια μου, με ευγενή προσφορά, η με τίτλο «Νικόλαος Βουβάλης 1859-1918». εξαίρετη εργασία του προϊσταμένου του Αρχαιολογι- κού Μουσείου μας αρχαιολόγου κ. Μιχαήλ Ι. Κουτελλά.
Πρόκειται για ένα βαρύτιμο και πολυτελή τόμο που απαρτίζεται από 637 σελίδες, σχήματος 4ου, σε χαρτί ιλλουστρασιόν, και περιέχει την μοναδική μέχρι σήμερα συστηματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη βιογραφία του μεγάλου ευεργέτη του νησιού μας Νικαλάου Εμμ.Βουβάλη.
Ο Μιχαήλ Κουτελλάς, γνωστός και από άλλες αξαιρετικές εργασίες και μελέτες του, γύρω από το γνωστικό του αντικείμενο, ως εκ της ιδιότητός του, αλλά και με πνεύμα άκρως ερευνητικό και επιστημονικό, μας παρέδωσε, μέσα από πολυχρόνια αναζήτηση και έρευνα, πλείστα όσα και κυρίως άγνωστα εν πολλοίς στοιχεία που αφορούν τη ζωή, τη δράση, το μέγεθος και το φιλόκαλο πνεύμα του μεγάλου μας ευεργέτη. Σίγουρα η εργασία αυτή, εκτός του ότι αποτελεί απότιση οφειλόμενου φόρου τιμής στον άνθρωπο Βουβάλη, παράλληλα και λόγω της εξονυχιστικής αναφοράς σε κοινωνικές και όχι μόνο καταστάσεις της εποχής του, στο νησί μας, το βιβλίο αποκτά ιδιαίτερο ιστορικό και κοινωνικό ενδιαφέρον.
Η υλοποήση της έκδοσης του σημαντικότατου αυτού βιβλίου οφείλεται στο Ίδρυμα Αικατερίνης Βυβάλη, του Αναγνωστηρίυ Καλύμνου « ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ» και την χορηγό κ. Ευδοκία Διον. Καλικαντζάρου.
Το βιβλίο αφιερώνεται από τον συγγραφέα στη μνήμη του πατέρα του Ιωάννη Ν. Κουτελλά, και χαιρετίζουν με θερμά λόγια την έκδοσή του κατά σειρά: ο Σεβ. Μητροπολίτης κ.κ. Παίσιος, ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Αικατερίνης και Νικολάου Βουβάλη Ιωάννης Νικολάου Ρήγας, ο Πρόεδρος του Αναγνωστηρίου Καλύμνου Παναγιώτης Ν. Πιζάνιας, ο Έπαρχος Περιφερειακής Ενότητος Καλύμνου Εμμμανουήλ Γ. Μουσελλής. Ακολουθεί ένας λιτός, αλλά κατατοπιστικός πρόλογος του συγγραφέα, μαζί με τις ευχαριστίες του προς όσους στάθηκαν αρωγοί του στην, εργώδη όντως, προσπάθειά του για την συγκέντρωση του τεράστιου υλικού της εργασίας του.
Στις σελ.21-37 ο συγραφέας κάνει συνοπτική ιστορική και κοινωνική αναφορά για την περίοδο της εποχής του Βουβάλη, (Β΄μισό του 19ου –Αρχές του 20ου αιώνα). εποχή, δηλαδή, Τουρκοκρατείας και Ιταλοκρατείας.
Στις σελ.38-74 αναφορά σε προσωπικά στοιχεία του Βουβάλη (προσωπικότητα, νεανικά χρόνια οικογένεια,)
Στις σελ.45-72 Επαγγελματική δραστηριότητα.
Στις σελ.73-152 Αρχική ενασχόληση με τα κοινά ( φλανθρωπική, εθνική, πατριωτική και κοινωφελής δράση, προσφορά)
Στις σελ.152-157 Τιμητικές εκδηλώσεις και βραβεύσεις του Νικολάου Βουβάλη.
Στις σελ.158-167Ανεκτέλεστες τιμητικές αποφάσεις του Δήμου Καλυμνίων για τον Νικόλαο Βουβάλη
Στις σελ.168-171 Ασθένεια-θάνατος του Νικολάου Βουβάλη
Στις σελ.172-198 Η διαθήκη του Βουβάλη και οι ενέργειες επ αυτής από τις κατά καιρούς Δημοτικές Αρχές της Καλ.υμνου
199-242 Σχετικά με τη διευθέτηση του κληρονομικού ζητήματος και η εξέλιξη του εμπορικού Οικου του Βουβαλη.
243-365 Συνοπτικά βιογραφικά σημειώματα προσώπων του αμέσου οικογενεια- κού, καθώς και επαγγελματικού περιβάλοντος του Βουβάλη.
366-617 Παράρτημα αρχειακών μαρτυριών κατά ενότητες (Προσωπικότητα του Βουβάλη, ο στόλος του Βουβάλη, παράλληλη δραστηριότητα του εμπρικού Οικου, του Βουβάλη, το κατάστημα Καλύμνου, η ενασχόληση με τα κοινά, αλληλογραία, αποφάσεις μετά το θάμαο του Βουβάλη κ.ά.
Σημειώνω ότι, στις σελίδες του βιβλίου επεριέχεται μεγάλο και εν πολλοίς σπάνιο φωτογραφικό υλικό (μαυρόασπρο και έγχρωμο), σχετικό με τον ίδιο τον ευεργέτη και την εν γένει δραστηριότητα του καθώς και προσώπων και λαογραφικών απεικονείσων του καιρού εκείνου.
Διαβάζοντας κανείς αυτή την εργασία του Μιχάλη Κουτελλά, μένει κανείς ενεός, μπροστά στον αμητό των πληροφοριών που εμπεριέχει και παράλληλα νιώθει υπερηφά-
νεια για το μεγάλο από κάθε άποψη τέκνο της Καλύμνου, που άφησε βαθύ και ανεξίτηλο το στίγμα της ανιδιοτελούς προφοράς του στο γενέθλιό του τόπο. Μιας προσφοράς που υποχρεώνει εμάς τους μεταγενέστερους, να σκύβουμε ευλαβικά το κεφάλι στη μνήμη του
Όμως μέσα από τις σελίδες του βιβλίου θα διακρίνουμε, ακροθιγώς, θα έλεγα, και κάτι που γνωρίζουμε καλά. Το ότι, ο Βουβάλης σε κάποια περίοδο της σύντομης ζωής του, πικράθηκε πάρα πολύ από τους συμπατριώτες του της εποχής του. Αυτό μου φέρνει συνειρμικά στη σκέψη μια άλλη αντίστοιχη, εντελώς πρόσφατη περίπτωση, δίχως ασφαλώς να θέλω να ισοβαθμίσω ούτε εις το ελάχιστο το μέγεθος της προσφοράς του με της του Βουβάλη, ενός νέου ευεργέτη της Καλύμνου, εκατό τόσα χρόνια μετά τον Βουβάλη και εννοώ τον Γιάννη τον Χαλίκο που μας άφησε πρόωρα χρόνους με την πίκρα της αναίτιας, άδικης και άκριτης, από τη συμπεριφορά μας, απαξίωσης.
Εδώ το άσχημο είναι, πέραν των άλλων, ότι και οι δύο έφυγαν σε σχετικά μικρή και πολύ παραγωγική ηλικία ( 59 ο ένας, 66 ο άλλος), ενώ θα μπορούσαν να προσφέρουν ακόμα πολύ περισσότερα στη γενέτειρά τους.
Τα θερμά μου συγχαρητήρια και οι ευχαριστίες μου προς τον συγγραφέα για το σημαντικότατο και παραδειγματικότατο κοινωνικά βιβλίο που μας χάρισε και προτροπή σε όλους να το αποκτήσουν και να το διαβάσουν