Μια πρωτόγνωρη επιστημονική και ακαδημαϊκή εμπειρία προσφέρθηκε την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου στους μαθητές του 1ου ΕΠΑ.Λ. Καλύμνου. Μέσω διαδικτυακής σύνδεσης με το Κέντρο Επισκεπτών Πεντέλης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), το σχολείο μας συμμετείχε στη δράση «Ο Ήλιος ως άστρο — Live ηλιακές παρατηρήσεις», στο πλαίσιο της «Βραδιάς Ερευνητή».
Οικοδεσπότες της εκδήλωσης ήταν οι διακεκριμένοι αστροφυσικοί Δρ. Γιάννης Δακανάλης και Δρ. Αλέξανδρος Χιωτέλλης. Οι μαθητές είχαν το σπάνιο προνόμιο να παρακολουθήσουν σε πραγματικό χρόνο εικόνες από το ειδικό ηλιακό τηλεσκόπιο και να εξερευνήσουν τον Ήλιο ως το κοντινότερο αστροφυσικό μας εργαστήριο.
Η Ταυτότητα του Ήλιου
Η παρουσίαση αποκρυπτογράφησε πλήρως την «ταυτότητα» του άστρου μας, το οποίο κατατάσσεται στα μικρομεσαία άστρα κατηγορίας G-star. Γεννήθηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια και παρουσιάζει ένα ακραίο θερμοκρασιακό προφίλ: Ενώ η επιφάνειά του (Φωτόσφαιρα) βρίσκεται στους 6.000°C και η Χρωμόσφαιρα στους 10.000°C, η εξωτερική του ατμόσφαιρα (Στέμμα) εκτοξεύεται στον 1.000.000°C!
Η «καρδιά» του άστρου, ο πυρήνας, αγγίζει τους 15.000.000°C. Εκεί συντελείται ένα εντυπωσιακό παράδοξο: Ενώ το φως ταξιδεύει από την επιφάνεια του Ήλιου στη Γη σε μόλις 8 λεπτά, τα φωτόνια εγκλωβίζονται για χιλιάδες χρόνια στο εσωτερικό του προσπαθώντας να φτάσουν από τον πυρήνα στην επιφάνεια.
Μεγέθη και Κλίμακα
Η σύγκριση των μεγεθών καθήλωσε τους συμμετέχοντες. Ο Ήλιος είναι περίπου 100 φορές μεγαλύτερος από τη Γη σε διάμετρο, ενώ η μάζα του είναι 300.000 φορές μεγαλύτερη (2 × 10³⁰ kg). Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθός του, στο εσωτερικό του θα μπορούσαν να χωρέσουν 1,3 εκατομμύρια πλανήτες σαν τη Γη! Ακόμη και οι φαινομενικά μικρές ηλιακές κηλίδες συγκρίθηκαν σε κλίμακα με ολόκληρο το νησιωτικό σύμπλεγμα της Χαβάης.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΗΛΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: Ο ΗΛΙΟΣ (G-STAR)
4,5
Δισεκατομμύρια ΈτηΗλικία Άστρου
15 Εκ.
Βαθμοί Κελσίου (°C)Θερμοκρασία Πυρήνα
1,3 Εκ.
Πλανήτες (Γη)Χωρητικότητα σε Όγκο
300.000
Φορές ΜεγαλύτεροςΜάζα (σε σχέση με Γη)
Οι Αστρονομικές Επαναστάσεις
Η δράση ανέδειξε τα δύο τεράστια άλματα της Αστρονομίας. Η πρώτη επανάσταση ήρθε με τη χρήση του τηλεσκοπίου. Οι μαθητές είδαν την ιστορική εξέλιξη της καταγραφής των ηλιακών κηλίδων, από τα χειρόγραφα σχέδια του Hevelius το 1644 μέχρι τις εντυπωσιακές ψηφιακές αναλύσεις του δορυφόρου SDO το 2014.
Η δεύτερη επανάσταση ήταν η Φασματοσκοπία. Αναλύοντας το συνεχές φάσμα φωτός και τις γραμμές απορρόφησης της ηλιακής ατμόσφαιρας, οι επιστήμονες διαβάζουν τη χημική σύσταση του Ήλιου από απόσταση εκατομμυρίων χιλιομέτρων, εντοπίζοντας στοιχεία όπως Υδρογόνο, Ήλιο, Σίδηρο και Οξυγόνο.
Διαστημικός Καιρός
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα βίαια ηλιακά φαινόμενα (προεξοχές, εκλάμψεις) και στη Γεωδιαστημική Δραστηριότητα. Τα φαινόμενα αυτά διαμορφώνουν τον διαστημικό καιρό. Οι ισχυρές ηλιακές καταιγίδες μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στα:
- Δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος
- Συστήματα Τηλεπικοινωνιών
- Γεωεντοπισμό (GPS)
- Αεροπορικά ταξίδια και Δορυφόρους
- Ασφάλεια των αστροναυτών
Οπτικοποίηση Εξοπλισμού: Σχεδιάγραμμα Ηλιακού Τηλεσκοπίου
Λευκό Φως
(Από τον Ήλιο)
→
Αντικειμενικός
Φακός Τηλεσκοπίου
→
Ειδικό Φίλτρο
ΕΑΑ (656.3 nm)
→
Σύστημα Καταγραφής
(Αισθητήρας)
* Το ειδικό φίλτρο του ΕΑΑ στο μήκος κύματος των 656.3 νανομέτρων (H-alpha) απομονώνει την ακτινοβολία που εκπέμπεται από το υδρογόνο, αποκόπτοντας το υπόλοιπο φάσμα, επιτρέποντας την ασφαλή παρατήρηση της χρωμόσφαιρας.
Παιδαγωγική Αξία και Μαθησιακό Αποτύπωμα (STEM)
Η Διεύθυνση και ο Σύλλογος Διδασκόντων του 1ου ΕΠΑ.Λ. Καλύμνου υποστηρίζουν έμπρακτα εξωστρεφείς εκπαιδευτικές δράσεις, εκφράζοντας τις βαθύτατες ευχαριστίες μας στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (Κέντρο Επισκεπτών Πεντέλης) και στους διακεκριμένους ερευνητές του.
Η επιστημονική αυτή σύμπραξη ευθυγραμμίζεται με τις πιο πρωτοπόρες θεωρίες της διερευνητικής μάθησης, υπηρετώντας το μοντέλο STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics). Οι μαθητές μας δεν αποστηθίζουν απλώς δεδομένα, αλλά παρακολουθούν ζωντανά την επιστημονική μέθοδο στην ολότητά της: από την τεχνολογία των οπτικών φίλτρων και τη συλλογή φωτονίων, μέχρι την ανάλυση φασματοσκοπικών δεδομένων. Τέτοιες δράσεις μετασχηματίζουν τους εφήβους σε κριτικά σκεπτόμενους πολίτες, θωρακισμένους με τον απαραίτητο επιστημονικό εγγραμματισμό (scientific literacy).
Ο Διευθυντής του Σχολείου Ιακώβου Ιωάννης
1ο ΕΠΑ.Λ. Καλύμνου
Ο Υπεύθυνος της Δράσης Γαλουζής Νικόλαος
ΦΥΣΙΚΟΣ
