Το Ιστορικό της ίδρυσης του “ΒΟΥΒΑΛΕΙΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ” του κτιρίου όπου θα στεγαστεί η ΑΕΝ Καλύμνου-Γράφει ο Μιχαήλ Κουτελάς

1727

Γράφει ο Μιχαήλ Ι. Κουτελλάς

Αρχαιολόγος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου

Υπεύθυνος Αρχαιολογικού Γραφείου και Αρχαιολογικού Μουσείου Καλύμνου

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΟΥ ΒΟΥΒΑΛΕΙΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ

Του κτιρίου όπου θα στεγαστεί η ΑΕΝ Καλύμνου

Το Παρθεναγωγείο, εκπαιδευτήριο δηλαδή για τις νέες κοπέλες της Καλύμνου, αποτελεί ένα επιβλητικό τριώροφο οικοδόμημα ορθογώνιας κάτοψης, διαστάσεων 24,50Χ19,70 μ. και συνολικού εμβαδού που φτάνει τα 1.200 τετραγωνικά μέτρα. Είναι κατασκευασμένο από λιθοδομή, από την οποία είναι ορατά τα πιο επιμελημένα τμήματά της, από λευκό μάρμαρο και πωρόλιθο από τη νησίδα Πλάτη. Οι υπόλοιπες εξωτερικές και εσωτερικές επιφάνειές του καλύπτονται από ασβεστοκονίαμα. Η στέγαση του κτιρίου γίνεται με ξύλινες κεραμοσκεπές. Το κεντρικό τμήμα της στέγης είναι υπερυψωμένο και δίρριχτο, ενώ τα πλάγια τμήματα μονόρριχτα. Αρχιτέκτονάς του ήταν ο Κερκυραίος Αλέξανδρος Ανδρέης, ο οποίος είχε και τη γενική επίβλεψη των εργασιών.

Η ανέγερση του Παρθεναγωγείου ξεκίνησε το 1906 με πρωτοβουλία του Καλύμνιου Αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Ζερβού και με συνδρομές που ο ίδιος κατάφερε να συγκεντρώσει. Ο οικοπεδικός χώρος δωρίθηκε από τη Νικητάδαινα Κωλέττη και την αδελφή της Άννα Κωλέττη-Κουντούρη. Μετά τον θάνατο του Νικηφόρου Ζερβού στις 12 Μαΐου του 1906 η Δημογεροντία Καλύμνου ανέλαβε να στηρίξει οικονομικά το έργο. Σημαντική ήταν και η συμμετοχή του Μητροπολίτη Γερμανού, ο οποίος στα τέλη του 1907 αφιέρωσε το 1/3 της αρχιερατικής επιχορήγησής του από την Κοινότητα για την οικοδόμηση του Παρθεναγωγείου.

Το μεγάλο μέγεθος του έργου όμως αποδείχτηκε δυσβάσταχτο για τις οικονομικές δυνατότητες της Κοινότητας, με αποτέλεσμα η πρόοδος της οικοδομής να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Την οριστική λύση έδωσε τελικά ο Νικόλαος Βουβάλης, ο οποίος στις 22/2/1909 ανέλαβε εξ’ ολοκλήρου την κατασκευή του Παρθεναγωγείου. Αποπλήρωσε επίσης στην Κοινότητα Καλύμνου και όλα τα χρηματικά ποσά που είχαν ήδη δαπανηθεί μέχρι τότε για την κατασκευή, καθώς και την αξία των δωρηθέντων οικοπέδων για το διδακτήριο, προκειμένου να έχει την απόλυτη κυριότητα επί της ευεργεσίας. Το λαμπρό διδακτήριο αφιέρωσε στη μνήμη του πατέρα του. Έτσι, πάνω από την είσοδο τοποθετήθηκε μεγάλη μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή:

«ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΕΜΜ. Θ. ΒΟΥΒΑΛΗ Ο ΥΙΟΣ Ν. Ε. Β.

ΗΡΩΕΛΕΓΕΙΟΝ

ΜΝΗΜΗ ΠΑΤΡΟΣ ΕΝΕΙΜΕ ΓΕΡΑΣ ΤΙΜΗΣ ΜΟΝΟΣ ΥΙΟΣ

ΠΑΤΡΙΔΙ ΔΕΙΜΑΜΕΝΟΣ ΔΩΜΑ ΑΓΛΑΩΝ ΜΟΥΣΩΝ»

Ως ελάχιστη ανταπόδοση της υπεργενναιόδωρης πράξης του Νικολάου Βουβάλη, η Κοινότητα Καλύμνου τον ανακήρυξε στις 25 Φεβρουαρίου του 1909 Μεγάλο Ευεργέτη της Πατρίδας. Η σπουδαία αυτή προσφορά του Νικολάου Βουβάλη αποτελεί ενσάρκωση της πεποίθησής του ότι η μόρφωση των κοριτσιών και στη συνέχεια μητέρων μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη του μορφωτικού και πνευματικού επιπέδου του νησιού του.

Στα τέλη του 1911 όλες οι εργασίες στο «λαμπρότατον και τελειότατον εκ των εν ταις νήσοις υπαρχόντων διδακτήριο», όπως αυτό χαρακτηρίστηκε, είχαν πλέον ολοκληρωθεί. Το οικονομικό κόστος του αναφέρεται ότι ξεπέρασε τις 5.000 χρυσές λίρες Αγγλίας, ποσό που με τα σημερινά δεδομένα υπολογίζεται στα 1,5 εκατομμύρια ευρώ. Τα εγκαίνια του Παρθεναγωγείου πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 1 Ιανουαρίου 1912. Πλήθος κόσμου είχε συγκεντρωθεί μπροστά από το λαμπρό διδακτήριο, ενώ στον εξώστη της εισόδου βρίσκονταν οι θρησκευτικές και κοσμικές αρχές του τόπου για την τελετή. Ο ίδιος ο Νικόλαος Βουβάλης μάλιστα εκφώνησε στο συγκεντρωμένο κοινό τον προσωπικό του λόγο που είχε ετοιμάσει για τη χαρμόσυνη εκείνη ημέρα.

Το Παρθεναγωγείο ήταν προορισμένο να λειτουργεί αποκλειστικά ως εκπαιδευτικό ίδρυμα της «θηλείας νεολαίας». Στα 1922 αναφέρεται ότι λειτουργούσαν σε αυτό τέσσερα τμήματα, νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο, σχολαρχείο και γυμνάσιο. Στο Παρθεναγωγείο συστεγαζόταν επίσης η Επαγγελματική Σχολή Θηλέων, όπου οι κοπέλες της Καλύμνου διδάσκονταν ραπτική και κεντητική. Το 1915, σε λιγότερο δηλαδή από τέσσερα χρόνια μετά τα εγκαίνια του Παρθεναγωγείου, η πληθώρα των μαθητριών οδήγησε τη Δημαρχία Καλύμνου στην απόφαση διαμόρφωσης τριών ακόμη αιθουσών διδασκαλίας. Η προσέλευση μαθητριών στο Παρθεναγωγείο εξακολούθησε να είναι τόσο μεγάλη, ώστε τον Ιούνιο του 1918 αποφασίστηκε η λειτουργία πρώτης και δευτέρας τάξης γυμνασίου στο Παρθεναγωγείο. Στα 1919 αναφέρεται ότι ο αριθμός των μαθητριών του Παρθεναγωγείου ήταν τριπλάσιος από τον αριθμό των μαθητών στα άλλα σχολεία του νησιού.

Το Παρθεναγωγείο υπήρξε όχι μόνο το μεγαλύτερο και επιβλητικότερο διδακτήριο, αλλά και το μεγαλύτερο οικοδόμημα σε ολόκληρο το νησί της Καλύμνου, μέχρι τη δεκαετία του 1920, οπότε ανεγέρθηκε το Βουβάλειο Νοσοκομείο, με χρήματα που κληροδότησε με τη διαθήκη του για τον σκοπό αυτό ο Νικόλαος Βουβάλης. Η μεγάλη αγάπη του Νικολάου Βουβάλη για το Παρθεναγωγείο επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι μερίμνησε γι’ αυτό ακόμη και μετά το θάνατό του, μέσω της Διαθήκης του, φροντίζοντας για την κατ’ έτος οικονομική ενίσχυση της λειτουργίας του Παρθεναγωγείου και της Επαγγελματικής Σχολής των Θηλέων.

Κατά την περίοδο της Ιταλικής Κατοχής (1912-1943) το Βουβάλειο Παρθεναγωγείο μετωνομάστηκε  σε «PRINCIPESSA MARIA PIA» (ΠΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΜΑΡΙΑ ΠΙΑ)», συνηθισμένη πρακτική των Ιταλών, οι οποίοι καπηλεύτηκαν τα προϋπάρχοντα δημόσια οικοδομήματα της Καλύμνου, αφιερώνοντάς τα σε εξέχοντα πρόσωπα της Ιταλίας. Όταν μάλιστα οι Ιταλοί κατακτητές απαγόρευσαν τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία της Δωδεκανήσου, οι δασκάλες του Παρθεναγωγείου εξακολούθησαν να διδάσκουν κρυφά την ελληνική γλώσσα στα παιδιά.

Μετά την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, το Παρθεναγωγείο λειτούργησε ως μικτό δημοτικό σχολείο, με την ονομασία «1ο Δημοτικό Σχολείο Πόλεως Καλύμνου». Προ ολίγων ετών συστεγάστηκε στο Παρθεναγωγείο και το 4ο Δημοτικό Σχολείο, εξαιτίας των σοβαρών στατικών προβλημάτων που παρουσίαζε. Πέρα όμως από την κατεξοχήν λειτουργία του ως διδακτήριο, το Παρθεναγωγείο με το ευρύχωρο εσωτερικό του, αποτελούσε τον καταλληλότερο χώρο για την πραγματοποίηση συνελεύσεων του λαού της Καλύμνου, όταν επρόκειτο να ληφθούν αποφάσεις για σημαντικά θέματα. Χρησίμευε επίσης –και χρησιμεύει ακόμη και σήμερα– για θεατρικές παραστάσεις, καλλιτεχνικές εκθέσεις και διαλέξεις.

Τον Ιανουάριο του 2018 αποφασίστηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Καλυμνίων η παραχώρηση της χρήσης του Παρθεναγωγείου στο Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, για να λειτουργήσει σε αυτό Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού. Ακολούθησαν όλες οι απαραίτητες διαδικασίες και εργασίες στο ιστορικό κτίριο, το οποίο την Τετάρτη 5 Δεκεμβρίου του 2018 εγκαινιάζεται επίσημα από τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας κ. Αλέξη Τσίπρα και ξεκινά τη νέα λειτουργία του ως Ακαδημία, στην οποία θα φοιτούν μελλοντικοί πλοίαρχοι του Εμπορικού Ναυτικού. Έτσι, παρά τις ιστορικές συγκυρίες και διακυμάνσεις που πέρασε, το ιστορικό αυτό διδακτήριο, από την ίδρυσή του μέχρι και σήμερα, αδιάκοπα και για περισσότερο από ένα αιώνα, συνεχίζει τη σπουδαία εκπαιδευτική προσφορά του.




Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός
Σάββας Δρόσος - Τοπογράφος Μηχανικός