Η εξαιρετική εργασία του συμπατριώτη μας Σακελλάρη Καμπούρη με τίτλο “Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΜΝΟ ΚΑΙ Η ΚΑΛΥΜΝΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ” που φιλοξενήθηκε στο lykavgi.blogspot.com και παραθέτουμε παρακάτω, δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή ονομάτων, έργων και χρονολογιών. Είναι μια βαθιά στοχαστική και τεκμηριωμένη κατάθεση μνήμης· μια προσπάθεια να ανασυρθεί από τη λήθη ένας ολόκληρος κόσμος λόγου, που γεννήθηκε στην Κάλυμνο μέσα από τη θάλασσα, τον μόχθο, την απώλεια και την αξιοπρέπεια. Η λογοτεχνία εδώ δεν προσεγγίζεται ως διανοητικό προνόμιο ή αισθητική πολυτέλεια, αλλά ως υπαρξιακή ανάγκη και συλλογικό αποτύπωμα ζωής.
Από τα ανώνυμα μοιρολόγια και τα ναυτικά τραγούδια της προφορικής παράδοσης έως τη σύγχρονη ποίηση, την πεζογραφία και τη λαογραφική καταγραφή, ο συγγραφέας χαρτογραφεί με συνέπεια και ευθύνη τη διαδρομή του καλύμνικου λόγου μέσα στον χρόνο. Παράλληλα, αναδεικνύει τη διπλή όψη του θέματος: όχι μόνο τη λογοτεχνία που παράχθηκε στην Κάλυμνο, αλλά και την Κάλυμνο όπως αποτυπώθηκε στη λογοτεχνία Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, περιηγητών και στοχαστών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά ο υπόγειος άξονας που διατρέχει όλο το κείμενο: η Κάλυμνος ως «πλούσια, θαμμένη κόρη», ένας τόπος με βαθύ πολιτισμικό απόθεμα, ο οποίος συχνά παραμένει εγκλωβισμένος στα γρανάζια της πολιτικής αδιαφορίας και της θεσμικής εγκατάλειψης. Η εργασία αυτή λειτουργεί, έτσι, και ως σιωπηρή αλλά σαφής πράξη διεκδίκησης· διεκδίκησης μνήμης, αναγνώρισης και πολιτιστικής αυτοσυνειδησίας.
Με γλώσσα νηφάλια, χωρίς ρητορικές εξάρσεις αλλά με εμφανές ηθικό βάθος, ο Σακελλάρης Καμπούρης προσφέρει ένα κείμενο αναφοράς για όποιον θέλει να προσεγγίσει τη λογοτεχνική ιστορία της Καλύμνου όχι αποσπασματικά, αλλά ως ενιαία, ζωντανή και αδιάσπαστη παράδοση. Μια εργασία που δεν κλείνει το θέμα, αλλά το ανοίγει — και καλεί τον αναγνώστη να σκύψει με σεβασμό πάνω από έναν λόγο που συνεχίζει να ανασαίνει.
Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΜΝΟ ΚΑΙ Η ΚΑΛΥΜΝΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
(μιά πλούσια,θαμμένη κόρη,στα γρανάζια πολιτικών συμφερόντων και αδιαφορίας).
Του Σακελλάρη Καμπούρη
Από την προφορική μνήμη στη σύγχρονη γραφή
Η λογοτεχνία της Καλύμνου δεν συγκροτείται ως λόγια πολυτέλεια, αλλά ως αναγκαιότητα ζωής. Πρόκειται για έναν λόγο που γεννήθηκε μέσα από τη θάλασσα, τον μόχθο, την απώλεια και τη διαρκή αναμέτρηση του ανθρώπου με τη μοίρα του. Από τα ανώνυμα μοιρολόγια των σφουγγαράδων έως τη σύγχρονη ποίηση και λαογραφική γραφή, η καλύμνικη λογοτεχνική παράδοση χαρακτηρίζεται από συνέχεια, βιωματικότητα και ηθικό βάθος.
1. Η προφορική λογοτεχνία ως θεμέλιο
Η πρώτη μορφή λογοτεχνίας στην Κάλυμνο είναι προφορική. Μαντινάδες, δίστιχα, ναυτικά τραγούδια, τραγούδια της ξενιτιάς και μοιρολόγια συνθέτουν έναν πλούσιο συλλογικό λόγο. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν τα μοιρολόγια των σφουγγαράδων, που δεν εξιδανικεύουν τον θάνατο, αλλά τον καταγράφουν ως καθημερινή απειλή.
Η θάλασσα δεν λειτουργεί ως ποιητικό σκηνικό αλλά ως πρωταγωνιστής. Είναι η δύναμη που τρέφει και αφανίζει, στοιχείο που θα διαπεράσει ολόκληρη τη μεταγενέστερη γραπτή λογοτεχνία του νησιού.
2. Αρχαίοι χρόνοι
Ξεκινώντας από τον Όμηρο. Στην Ιλιάδα, η Κάλυμνος δεν κατονομάζεται άμεσα, αλλά θεωρείται ότι περιλαμβάνεται στις λεγόμενες Καλύδνες νήσοι (Καλύδναι), μαζί με τη Λέρο,την Κω,τη Νίσυρο και τα γύρω νησιά. Οι Καλύδνες συμμετέχουν στον Τρωικό Πόλεμο υπό τον Φείδιππο και τον Άντιφο, γιούς του Θεσσαλού. Η ταύτιση των Καλύδνων με την Κάλυμνο αποτελεί παγιωμένη άποψη της κλασικής φιλολογίας.
Ο Στράβων, στο έργο του Γεωγραφικά (14ο βιβλίο), αναφέρεται ρητά στην Κάλυμνο. Την τοποθετεί γεωγραφικά ανάμεσα στην Κω και τη Λέρο, σημειώνοντας τη σχέση της με το καρικό και ιωνικό περιβάλλον της Μικράς Ασίας. Η μνεία του είναι καθαρά γεωγραφική αλλά απολύτως σαφής ως προς την αυτοτέλεια του νησιού.Κάνει επίσης μνεία στο άριστο μέλι που παράγει.«Άπαν μεν ούν το νησιωτικόν μέλι ως επι το πολύ αστείον εστί και ενάμιλλον τω Αττικώ, το δε εν ταιςδε ταις νήσοις διαφερόντως, μάλιστα δε το Καλύμνιον>>.
Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, στη Φυσική Ιστορία (Naturalis Historia), περιλαμβάνει την Κάλυμνο στον κατάλογο των νησιών του Αιγαίου. Η αναφορά του εντάσσει το νησί στο ρωμαϊκό γεωγραφικό και διοικητικό σύστημα, δείχνοντας τη συνεχή κατοίκηση και αναγνωρισιμότητά του.
Ο Θουκυδίδης δεν αναφέρει ονομαστικά την Κάλυμνο, όμως οι περιγραφές του για τις επιχειρήσεις στο νοτιοανατολικό Αιγαίο κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο αφορούν και τον χώρο όπου ανήκε στρατηγικά το νησί, στο πλαίσιο της αθηναϊκής θαλασσοκρατίας.
Σημαντικές είναι και οι επιγραφικές μαρτυρίες. Επιγραφές ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, που έχουν βρεθεί στο νησί και αλλού, τεκμηριώνουν την ύπαρξη πόλης-κράτους, λατρευτικών πρακτικών και πολιτικής ζωής. Η Κάλυμνος εμφανίζεται ως οργανωμένη κοινότητα με συνεχή παρουσία από την αρχαϊκή περίοδο και μετά.
3. 19ος αιώνας – Η είσοδος στη γραπτή δημιουργία
Με την ανάπτυξη της παιδείας τον 19ο αιώνα, εμφανίζονται οι πρώτοι Καλύμνιοι λόγιοι.
Ο Ιωάννης Ζερβός (περ. 1830–1905) εκπροσωπεί την πρώιμη γραπτή ποίηση του νησιού. Το έργο του κινείται σε πατριωτικό και θρησκευτικό πλαίσιο, σε συμφωνία με το πνεύμα της εποχής, και λειτουργεί ως ηθικός και εθνικός οδηγός της τοπικής κοινωνίας.
Καθοριστική είναι η συμβολή του Εμμανουήλ Κακριδή (1861–1943). Μέσα από τη συστηματική καταγραφή τραγουδιών, εθίμων και γλωσσικού υλικού, διασώζει τον προφορικό πλούτο της Καλύμνου. Χωρίς το έργο του, μεγάλο μέρος της λαϊκής λογοτεχνικής κληρονομιάς θα είχε χαθεί.
4. Αρχές 20ού αιώνα – Η ποίηση της τοπικής συνείδησης και όχι μόνον
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η ποίηση αποκτά πιο έντονη τοπική ταυτότητα.
Ποίηση,εκδομένη έγραψε ο Μανώλης Κωλλέτης (ποιητής του περασμένου αιώνα),με ουσιαστικό λόγο,συνειδησιακού χαρακτήρα και ευαισθητοποιημένης ψυχής,που όμως έφυγε νωρίς.
5. Η πεζογραφία και η κοινωνική εμπειρία
Η μεγάλη τομή της καλύμνικης λογοτεχνίας έρχεται με την πεζογραφία. Ο μεγάλος Γιάννης Μαγκλής (1909–2006) εισάγει τη βιωματική εμπειρία της Καλύμνου στην πανελλήνια λογοτεχνία. Το έργο του, ενταγμένο στην αγωνιστική πεζογραφία και τον κοινωνικό ρεαλισμό, φωτίζει τη σπογγαλιεία, τη φτώχεια, την κοινωνική αδικία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια χωρίς εξωραϊσμούς.Ανήκει στους κολοσσούς της Ελληνικής λογοτεχνίας.
Ο φιλόλογος Γιάννης Πουγούνιας (1940-2017)πουέγραψε ποιήματα, πεζά, δοκίμια, παιδαγωγικά έργα και ιστορικά κείμενα, και έχει εκδώσει πάνω από 15 βιβλία με ποικίλο λογοτεχνικό και φιλολογικό περιεχόμενο.
6. Σύγχρονη λαογραφική και μνημονική γραφή
Στη σύγχρονη εποχή, η λογοτεχνική και παραλογοτεχνική παραγωγή της Καλύμνου δεν περιορίζεται στην ποίηση και την πεζογραφία, αλλά επεκτείνεται στη συστηματική λαογραφική καταγραφή.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται το έργο του Γιάννη Χειλά,Καλύμνιου συνταξιούχου δασκάλου με ενεργή ενασχόληση με τη λαογραφία του νησιού.Οι μελέτες και οι αναφορές του, δημοσιευμένες στην τοπική εφημερίδα kalymnosnews και σε άλλα μέσα,συμβάλλουν ουσιαστικά στη διάσωση της συλλογικής μνήμης. Το έργο του Γ.Χειλά λειτουργεί ως σύγχρονη συνέχεια της παράδοσης του Κακριδή: καταγράφει έθιμα, αφηγήσεις, γλωσσικά στοιχεία και ιστορικά στιγμιότυπα, προσφέροντας πολύτιμο υλικό τόσο για τη λαογραφία όσο και για τη λογοτεχνική ιστορία της Καλύμνου.
Ευδοκία Ολυμπίτου Καλύμνια συγγραφέας και λαογράφος, γνωστή κυρίως για το έργο της πάνω στην τοπική ιστορία,τα ήθη και τα έθιμα της Καλύμνου.
Αλλες παρουσίες στη σύγχρονη λογοτεχνία της Καλύμνου,με βιβλία που εξέδωσαν είναι η Νίκη Μπιλλήρη και η Θεμελίνα Καπελλά,που έγραψαν λαογραφία αλλά και διήγημα και μυθιστόρημα,βασισμένα πάνω στη ζωή του νησιού.
Πολύ σημαντικός συγγραφέας Καλύμνιος που επίσης έφυγε νωρίς,όμως άφησε πίσω του βαρυσήμαντο έργο,φιλοσοφημένο και δομημένο αφηγηματικά και ως μυθιστόρημα,ήταν ο Στέλιος Χαλκίτης (1962-2024).Στοχαστικός παρατηρητής της ζωής, αναλυτής χαρακτήρων, συμπεριφορών και συμβάντων.
Μιχαήλ Ι. Κουτελάς (αρχαιολόγος)με παρουσία κυρίως σε ιστορικά, φιλολογικά ή εκπαιδευτικά συμφραζόμενα που αφορούν την Κάλυμνο.
Ο Γεώργιος Χατζηθεοδώρου (με περισσότερα από 15 βιβλία) ιεροψάλτης,με μεγάλη συγγραφική δραστηριότητα στον χώρο της ορθόδοξης εκκλησιαστικής γραμματείας,καθώς και λαογραφίας. Ασχολήθηκε με τη σύνταξη και επιμέλεια εκκλησιαστικών–λειτουργικών κειμένων και βοηθημάτων ψαλτικής, υπηρετώντας τη λατρευτική πράξη και την παράδοση της Εκκλησίας.Επίσης σε λαογραφικό ύφος εγραψε για την Κάλυμνο.
O Σακελλάρης Τρικοίλης (φιλόλογος) Με το έργο του “Νεότερη ιστορία της Καλύμνου” και με άλλα έργα που εξετάζουν την σχέση εκπαίδευσης κοινωνίας και θρησκευτικής παράδοσης των σφουγγαράδων της Καλύμνου,κατατάσσεται στους λογοτέχνες του νησιού.
7. Σύγχρονη ποίηση
Στη σύγχρονη ποιητική παραγωγή, η θεματολογία μετατοπίζεται προς την εσωτερικότητα και τον στοχασμό.
Ο Σακελλάρης Καμπούρης (με 12 τίτλους βιβλίων),εκφράζει αυτή τη νέα φάση. Η ποίησή του, λιτή και υπαινικτική, αντλεί συχνά από το τοπικό βίωμα χωρίς να εγκλωβίζεται σε φολκλορικές αναπαραστάσεις. Η μνήμη, ο χρόνος και η προσωπική εμπειρία συνθέτουν έναν λόγο χαμηλόφωνο αλλά ουσιαστικό.
Ο γιατρός Γιάννης Κουλιάς είναι γνωστός ως Καλύμνιος λογοτέχνης.Ένας σατιρικός ποιητής αιχμής, που γράφει με το ένστικτο του λαϊκού ανθρώπου και τη συνείδηση του μορφωμένου.Σατιρικός ποιητής της σύγχρονης ελληνικής καθημερινότητας, με αρχαϊκή αγριάδα και σύγχρονη συνείδηση,θα έλεγα.Τα έργα του,θυμίζουν αρχαίες ιλαροτραγωδίες(όπως και εκείνος τα κατονομάζει και είναι πράγματι).Ο Γιάννης Κουλιάς,είναι επίσης και εμπνευσμένος στιχουργός και διαθέται επίσης και άλλα πολλά ταλέντα.
Η Θέμις Τάταρη-Μπιλλήρη στοχαστική ποίησή, με έντονη παρουσία θεμάτων όπως η μνήμη, η πατρίδα, η γυναικεία εμπειρία και η υπαρξιακή αγωνία. Το έργο της κινείται στον χώρο της σύγχρονης ελληνικής ποίησης, με λόγο λιτό αλλά συναισθηματικά πυκνό.
Η Νικητάδαινα Ρεϊση έγραψε και λαογραφία και ποίηση.
Στους σύγχρονους ποιητές του νησιού συγκαταλέγεται επίσης και ο φιλόλογος Γιώργος Κουλιανός,(με 6 τίτλους βιβλίων).Ενεργός στο χώρο της αυτοτελούς ποιητικής δημιουργίας. Το έργο του εντάσσεται στη σύγχρονη ελληνική ποίηση.
Υπάρχουν και άλλοι πολλοί λογοτέχνες στο νησί της Καλύμνου,οι οποίοι όμως δεν έχουν εκτεθεί ακόμα στο κοινό ή έχουν μικρή παρουσία στα γράμματα.
8. Ελληνες που έγραψαν για την Κάλυμνο
Από περιήγηση στο διαδίκτυο,προκύπτουν ονόματα που αναφέρθηκαν στις γραφές τους στην Κάλυμνο.
Μερικά από αυτά τα ονόματα,καθώς και μικρή αναφορά στις γραφές τους,είναι:
Ιάκωβος Ζαρράφτης Ιστορικός από την Κω. Στο μνημειώδες έργο του για τα Δωδεκάνησα περιλαμβάνει τεκμηριωμένες αναφορές στην Κάλυμνο (ιστορία, εκκλησία, κοινωνία), βασισμένες σε αρχειακό υλικό.
Κωνσταντίνος Σπ. Στάικος Σε μελέτες και συλλογικούς τόμους για το Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα υπάρχουν αναφορές στην Κάλυμνο, κυρίως σε ζητήματα πολιτισμού, βιβλιοθηκών και λόγιας παράδοσης.
Νικόλαος Μαυρογιάννης Λαογραφικές και ιστορικές μελέτες για τα Δωδεκάνησα, με επιμέρους κεφάλαια και άρθρα που αφορούν την Κάλυμνο (ήθη, κοινωνικές δομές, ναυτική ζωή).
Στέφανος Ι. Ματθαιάκης Σε επιστημονικά άρθρα και πρακτικά συνεδρίων για τα Δωδεκάνησα γίνεται ειδική μνεία στην Κάλυμνο, ιδίως σε ιστορικά και διοικητικά ζητήματα.
Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος Συνθετικές ιστορικές μελέτες για τον ελληνισμό και το Αιγαίο περιλαμβάνουν τεκμηριωμένες αναφορές στην Κάλυμνο στο πλαίσιο της νεότερης ιστορίας των Δωδεκανήσων.
9. Ξένοι λογοτέχνες και περιηγητές που έγραψαν για την Κάλυμνο
Η Κάλυμνος δεν απασχόλησε μόνο τους δικούς της δημιουργούς. Από τα τέλη του 19ου αιώνα και κυρίως κατά τον 20ό, προσέλκυσε το ενδιαφέρον ξένων λογοτεχνών, ταξιδιωτών και δοκιμιογράφων, οι οποίοι είδαν στο νησί ένα ζωντανό παράδειγμα ακραίας ανθρώπινης δοκιμασίας μέσα στη Μεσόγειο.
Οι ξένες αυτές μαρτυρίες δεν έχουν χαρακτήρα λαογραφικής καταγραφής με την αυστηρή έννοια, αλλά κινούνται ανάμεσα:
- στο ταξιδιωτικό χρονικό
- στο λογοτεχνικό δοκίμιο
- στη φιλοσοφική παρατήρηση του ανθρώπου απέναντι στη μοίρα
Κεντρικό θέμα σε όλες σχεδόν τις αναφορές είναι η σπογγαλιεία, η επικινδυνότητα της θάλασσας και η ιδιότυπη ανδρική κοινωνία της Καλύμνου.
Ο Κάρολος Φλέγκελ (Karl Flegel) είναι μια σχετικά άγνωστη αλλά ενδιαφέρουσα μορφή του 19ου αιώνα, κυρίως για όποιον ασχολείται με την ιστορία του Αιγαίου και ειδικά με την Κάλυμνο.Αναφέρεται στην Κάλυμνο (και γενικότερα στα Δωδεκάνησα) μέσα από κείμενα περιηγητικού χαρακτήρα.
Henry Miller (1891-1980) στο ταξιδιωτικό του έργο για την Ελλάδα κάνει μνεία σε νησιά και ανθρώπους του Αιγαίου, μέσα στο ίδιο πνευματικό πλαίσιο όπου εντάσσεται και η χωρίς όμως να αναφέρεται.Το καταλαβαίνει κανείς από τα δρώμενα της γραφής.
Εδώ μιλάμε για λογοτεχνική ή ταξιδιωτική ματιά, όχι απλή γεωγραφική αναφορά.
Lawrence Durrell (1912–1990)Ο Βρετανός συγγραφέας, γνωστός για τα έργα του γύρω από τον ελληνικό χώρο, αναφέρεται στα Δωδεκάνησα και στον κόσμο των νησιών του νοτιοανατολικού Αιγαίου μέσα από ένα βλέμμα βαθιά στοχαστικό. Στο πλαίσιο αυτό, η Κάλυμνος εμφανίζεται ως τόπος σκληρής εργασίας και τραγικής αξιοπρέπειας, σε αντίθεση με την εξιδανικευμένη εικόνα των «γραφικών νησιών».Η ματιά του Durrell δεν εστιάζει στη λεπτομέρεια, αλλά στη συμβολική διάσταση: ο Καλύμνιος άνθρωπος ως παράδειγμα ανθρώπου που ζει μόνιμα στο όριο.
Patrick Leigh Fermor (1915–2011)Ο μεγάλος περιηγητής και συγγραφέας, βαθύς γνώστης της ελληνικής πραγματικότητας, αναφέρεται σε νησιά του Αιγαίου και στους ανθρώπους τους με τρόπο σχεδόν εθνογραφικό. Η Κάλυμνος εντάσσεται στο έργο του ως χώρος ανδρείας, σιωπής και καθημερινής συνύπαρξης με τον θάνατο.Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο Fermor δεν αντιμετωπίζει τους Καλύμνιους ως «εξωτικά υποκείμενα», αλλά ως φορείς μιας σκληρής, αρχέγονης ευρωπαϊκής εμπειρίας, που συνδέεται άμεσα με την αρχαιότητα και τη μεσογειακή μοίρα.
Charmian Clift(Αυστραλή)Αυτή είναι μια τεκμηριωμένη περίπτωση: η Charmian Clift (1923-1969)(με τον σύζυγό της George Johnston) έζησε στην Κάλυμνο τη δεκαετία του 1950 και έγραψε το βιβλίο της Mermaid Singing βασισμένη στην εμπειρία τους στο νησί. Το Mermaid Singing περιγράφει λεπτομερώς την καθημερινότητα των σφουγγαράδων, τη φτώχεια, τις συνήθειες και την κοινωνική δομή του νησιού — δηλαδή είναι ξεκάθαρο θεματικά σχετικό με την Κάλυμνο.Η Clift δεν ήταν περιηγητής περαστικός. Έζησε μέσα στην τοπική κοινωνία, συναναστράφηκε Καλύμνιους, κατέγραψε ήθη, φτώχεια, αξιοπρέπεια, οικογενειακές σχέσεις και τη σκληρότητα της νησιωτικής ζωής. Η ματιά της είναι ανθρώπινη και λογοτεχνική, όχι τουριστική.
Faith Warn, Βρετανίδα (συγγραφέας / δημοσιογράφος) που έζησε για κάποιο διάστημα στην Κάλυμνο και έγραψε το βιβλίο Bitter Sea: The Real Story of Greek Sponge Diving, πάνω στην ιστορία και τη φύση της σφουγγαροαλιείας στο νησί. Υπάρχουν αναφορές που λένε ρητά ότι η Warn έζησε στο νησί τη δεκαετία του 1950 και ότι το βιβλίο της βασίζεται στην εμπειρία της εκεί.Το έργο της έχει κυρίως αυτοβιογραφικό και ταξιδιωτικό χαρακτήρα, με έντονη λογοτεχνική γραφή. Μέσα από τις σελίδες της η Κάλυμνος εμφανίζεται αυθεντική: λιμάνι, σπίτια, άνθρωποι, αγωνία και αξιοπρέπεια, χωρίς εξιδανίκευση.
10. Ταξιδιωτικά χρονικά και ανθολογίες
Πέρα από τις μεγάλες μορφές, η Κάλυμνος εμφανίζεται:
- σε αγγλόφωνες και γαλλόφωνες ταξιδιωτικές εκδόσεις
- σε ημερολόγια ναυτικών και περιηγητών
- σε ανθολογίες για τα Δωδεκάνησα του 20ού αιώνα
Οι αναφορές αυτές, αν και συχνά αποσπασματικές, έχουν τεράστια αξία, διότι:
- επιβεβαιώνουν τη διεθνή απήχηση της καλύμνικης εμπειρίας
- προσφέρουν εξωτερική μαρτυρία για τη σπογγαλιεία και την κοινωνική δομή του νησιού
- λειτουργούν συμπληρωματικά προς τη ντόπια λογοτεχνία
- εμφανίζεται επίσης σε λεξικά,γνωστή για το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα της
Σημαντικό εδώ να παραθέσουμε την εργασία του Μιχάλη Σκανδαλίδη,που με την συνεργασία των Κ.Χατζηδάκη,Γ.Χατζηθεοδώρου,Ι.Χειλά,έδωσε το “Λεξικό του Ιδιώματος Της Καλύμνου”βασισμένο στη συλλογή γλωσσικής ύλης του Παντελή Καμπούρη.Ενας τόμος 860 σελίδων.
11. Η σημασία των ξένων μαρτυριών στη συνολική εικόνα
Οι ξένοι λογοτέχνες δεν αντικαθιστούν τη ντόπια φωνή. Τη φωτίζουν από άλλη γωνία. Εκεί όπου ο Καλύμνιος συγγραφέας μιλά εκ των έσω, ο ξένος παρατηρητής προσφέρει την απόσταση, αποκαλύπτοντας πόσο μοναδικό είναι αυτό που για τον ντόπιο φαντάζει καθημερινό.
Έτσι, η λογοτεχνία της Καλύμνου αποκτά:
- τοπικό βάθος
- εθνική σημασία
- και διεθνή αναγνωσιμότητα
12. Συμπέρασμα
Η λογοτεχνία στην Καλύμνο,αλλά και η Κάλυμνος της λογοτεχνίας,συγκροτεί μια ενιαία και αδιάσπαστη παράδοση. Από την ανώνυμη προφορική δημιουργία έως τη σύγχρονη ποίηση και λαογραφική καταγραφή, ο Καλύμνικος λόγος παραμένει βαθιά δεμένος με τον άνθρωπο, τη θάλασσα και τη μνήμη. Δεν πρόκειται για περιφερειακή ή δευτερεύουσα γραμματεία, αλλά για έναν ιδιότυπο και αυθεντικό πυρήνα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.Υπάρχουν πολλοί περισσότεροι από τους αναφερθέντες οι οποίοι είναι δύσκολο να καταγραφούν λόγω της μη δέουσας σημασίας από κράτος και Δήμο για την λογοτεχνία σε αυτόν τον τόπο.Επίσης,είτε λόγω μικρής έκτασης έργου και αφανούς στα κοινά,ούτως ώστε να πέσει στην αντίληψη του υπογράφοντως το κείμενο για να κάμει αναφορά εδώ.
Αναφέρονται μόνο,ονόματα Καλυμνίων λογοτεχνών που αντέχουν πλήρη έλεγχο.
Ευτυχώς,υπάρχει το Αναγνωστήριο Καλύμνου «Αι Μούσαι»,ένας από τους παλαιότερους και σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς της Καλύμνου.Ιδρύθηκε το 1904, στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια περίοδο που η Κάλυμνος βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική διοίκηση. Σκοπός της ίδρυσής του ήταν η πνευματική, μορφωτική και εθνική καλλιέργεια των κατοίκων του νησιού, με έμφαση στη γλώσσα, τη λογοτεχνία, την ιστορία και τις τέχνες.Διατηρεί βιβλιοθήκη με ιστορικά και λογοτεχνικά έργα,οργανώνει διαλέξεις, παρουσιάσεις βιβλίων, φιλολογικές και μουσικές εκδηλώσεις και λειτουργεί ως θεματοφύλακας της πολιτιστικής μνήμης του νησιού.Πολλοί είναι δε οι Καλύμνιοι και όχι μόνον,που δημοσίευσαν λογοτεχνικά ή λαογραφικά κείμενα σε περιοδικούς τόμους που εκδίδει κατά καιρούς το Αναγνωστήριο.
Σακελλάρης Καμπούρης
Υ.Γ.:
Για τον υπογράφων το κείμενο,μίλησε το διαδίκτυο,όχι ο ίδιος για τον εαυτό του(δεν το συνηθίζει αυτό),στην παράγραφο σχετικά με την σύγχρονη ποίηση.
Βοήθεια πάρθηκε από το διαδίκτυο αλλά και από προσωπικό αρχείο.