Γράφει ο Γεώργιος Δ. Δρόσος
Τη συνολική εικόνα της λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για το 2024 αποτυπώνουν τα στοιχεία που δημοσίευσε το Υπουργείο Εσωτερικών, μέσω του νέου Κόμβου Επιδόσεων των Δήμων, ενός ψηφιακού εργαλείου που φιλοδοξεί να ενισχύσει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 2026 στο Μέγαρο Μαξίμου, υπό τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με τη συμμετοχή του Υφυπουργού Εσωτερικών Βασίλη Σπανάκη, ο οποίος χαρακτήρισε την πλατφόρμα deiktesota.gov.gr «οδηγό για το μέλλον των Δήμων».
Διαφάνεια και συγκρίσιμα στοιχεία για όλους τους Δήμους
Ο νέος κόμβος συγκεντρώνει δεδομένα για κρίσιμους τομείς λειτουργίας των Δήμων, επιτρέποντας στους πολίτες να έχουν άμεση πρόσβαση σε συγκρίσιμα στοιχεία. Οι εννέα βασικοί δείκτες αφορούν:
- Οικονομική λειτουργία
- Βιώσιμη κινητικότητα
- Πολιτιστικές Υποδομές
- Διαχείριση απορριμμάτων
- Προσχολική αγωγή και ΚΔΑΠ
- Κοινωνική προστασία
- Πολιτική προστασία
- Διαχείριση αδέσποτων ζώων συντροφιάς
- Ψηφιακός Μετασχηματισμό
Ο συνολικός δείκτης για το σύνολο των Δήμων της χώρας διαμορφώνεται στο 0,37, με καλύτερη επίδοση στην οικονομική λειτουργία (0,65) και χαμηλότερες σε τομείς όπως η βιώσιμη κινητικότητα (0,21) και ο ψηφιακός μετασχηματισμός (0,23).Η καλύτερη επίδοση εντοπίζεται στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης. Στο γεγονός αυτό, συμβάλει σημαντικά η συγκέντρωση των στοιχείων από την Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Αναπτυξιακής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών.
Οι Δείκτες Συνολικής επίδοσης για τους δήμους της Χώρας κατά κατηγορία
- Οικονομική Λειτουργία : 0,65
- Βιώσιμη Κινητικότητα: 0,21
- Πολιτιστικές Υποδομές : 0,27
- Διαχείριση απορριμμάτων: 0,30
- Προσχολική Αγωγή και ΚΔΑΠ: 0,57
- Κοινωνική Προστασία : 0,35
- Πολιτική Προστασία : 0,34
- Αδέσποτα ζώα συντροφιάς: 0,23
- Ψηφιακός Μετασχηματισμός:0,23
Υψηλή συμμετοχή, αλλά με κενά
Στην υποβολή στοιχείων ανταποκρίθηκαν 313 Δήμοι (94,3%), ωστόσο:
- 8 Δήμοι δεν εγγράφηκαν καθόλου
- 8 εγγράφηκαν αλλά δεν υπέβαλαν στοιχεία
- 3 υπέβαλαν ανεπαρκή δεδομένα
Τα κενά αυτά αναδεικνύουν τις δυσκολίες καταγραφής και παρακολούθησης βασικών λειτουργιών, ιδιαίτερα σε τομείς όπως υποδομές, ενεργειακή κατανάλωση και ακίνητη περιουσία.
Οι σημαντικότερες προκλήσεις για το μέλλον …
Κατά το πρώτο έτος υλοποίησης του εγχειρήματος καταδείχθηκε η δυσκολία πολλών δήμων της χώρας να προσδιορίσουν την υφιστάμενη κατάστασή τους σε μία σειρά από τομείς όπως:
- η αποτύπωση και η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας,
- ο προσδιορισμός της φορολογικής βάσης κατ’ είδος φόρου και τέλους,
- η καταγραφή των κοινόχρηστων υποδομών και του οδικού δικτύου,
- η παρακολούθηση της ενεργειακής κατανάλωσης των υποδομών,
- οι δημοτικές αθλητικές υποδομές.
Δεδομένης και της εμπειρίας του πρώτου έτους, το Υπουργείο Εσωτερικών εκτιμά ότι η ποιότητα των εν λόγω στοιχείων θα βελτιωθεί και ότι οι ανωτέρω τομείς θα ενσωματωθούν σταδιακά στις αναφορές και τους δείκτες του Κόμβου Επιδόσεων.
Η εικόνα του Δήμου Καλυμνίων
Ο Δήμος Καλυμνίων καταγράφει συνολικό δείκτη 0,33, χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο. κατά 0,04
Αναλυτικά:
- Οικονομική λειτουργία: 0,68 (υψηλή επίδοση)
- Πολιτιστικές υποδομές: 0,29
- Πολιτική προστασία: 0,30
- Αδέσποτα ζώα συντροφιάς : 0,17
- Ψηφιακός μετασχηματισμός: 0,10
- Διαχείριση απορριμμάτων: 0,00
Η μηδενική επίδοση στη διαχείριση απορριμμάτων δεν αποτελεί απλώς έναν αρνητικό δείκτη, αλλά αποτυπώνει ένα χρόνιο και οξύ πρόβλημα καθημερινότητας, που παραμένει άλυτο.Ένα κρίσιμο θέμα το οποίο παρουσιάζουμε αναλυτικά στη συνέχεια
Θέση στα Δωδεκάνησα και γενική εικόνα
Σε επίπεδο Δωδεκανήσου, η Κάλυμνος κατατάσσεται 4η :
- Ρόδος: 0,47
- Τήλος: 0,39
- Κως: 0,38
- Κάλυμνος: 0,33
Παρά τη σχετικά μέση θέση, η υστέρηση στον κρίσιμο τομέα της Διαχείρισης απορρίμματων– αποτελεί βασικό ανασταλτικό παράγοντα συνολικής ανάπτυξης.
Επιβεβαίωση από παλαιότερη έρευνα του ΚΕΦΙΜ για το 2023
Τα ευρήματα επιβεβαιώνονται και από την έρευνα του ΚΕΦΙΜ για το έτος 2023, όπου:
- Η βιωσιμότητα (και ειδικά τα απορρίμματα) ήταν ο πιο αδύναμος τομέας
- Η οικονομική διαχείριση εμφάνιζε τις καλύτερες επιδόσεις
Για τον Δήμο Καλυμνίων με κλίμακα από 0-100:
- Συνολική βαθμολογία: 32,13
- Οργάνωση και Διακυβέρνηση: 36,67
- Οικονομική διαχείριση: 82,69
- Υπηρεσίες: 20,44
- Βιωσιμότητα: 12,50
- Πολιτική προστασία: 8,33
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν μια διαχρονική ανισορροπία: ισχυρή οικονομική διαχείριση αλλά σοβαρές ελλείψεις σε βασικές υπηρεσίες και υποδομές.
Το κρίσιμο ζήτημα των απορριμμάτων στην Κάλυμνο
Η εικόνα που αποτυπώνεται για τη διαχείριση απορριμμάτων στον Δήμος Καλυμνίων δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ο μηδενικός δείκτης (0,00) στον σχετικό τομέα δεν αποτελεί απλώς μια αρνητική επίδοση σε έναν πίνακα αξιολόγησης, αλλά την πλήρη αντανάκλαση μιας χρόνιας, σύνθετης και επικίνδυνης κατάστασης, που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών και την περιβαλλοντική ισορροπία του νησιού.
Μια κατάσταση που χρονίζει
Το πρόβλημα της διαχείρισης απορριμμάτων στην Κάλυμνο δεν είναι νέο. Ωστόσο, όλα αυτά τα χρόνια όχι μόνο δεν έχει επιλυθεί, αλλά παρουσιάζει σημάδια επιδείνωσης, με τη λειτουργία της χωματερής να συνεχίζεται υπό συνθήκες που προκαλούν έντονη ανησυχία.
Οι επαναλαμβανόμενες εικόνες καύσης απορριμμάτων ενισχύουν την αίσθηση αδυναμίας διαχείρισης της κατάστασης, δημιουργώντας:
- σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια
- επιβάρυνση του περιβάλλοντος
- αρνητική εικόνα για το νησί, ιδιαίτερα σε τουριστικό επίπεδο
Το γεγονός ότι η κατάσταση αυτή εξακολουθεί να υφίσταται, παρά τις κατά καιρούς αποφάσεις και εξαγγελίες, καταδεικνύει την απουσία μιας άμεσα εφαρμόσιμης στρατηγικής.
Η «ενδιάμεση λύση» που δεν προχωρά
Κομβικό σημείο στη διαχείριση του προβλήματος αποτέλεσε η απόφαση –πριν περίπου 20 μήνες– για τη μεταφορά των απορριμμάτων της Καλύμνου στον ΧΥΤΑ της Κω.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα:
- δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης
- η λύση παραμένει σε εκκρεμότητα
Η υπόθεση έχει περιπλακεί περαιτέρω λόγω της δικαστικής διάστασης, καθώς εκκρεμεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας η εκδίκαση προσφυγών του Δήμου Κω που αφορά τη σχετική απόφαση μεταφοράς.Η προγραμματισμένη συζήτηση μεθαύριο Τρίτη 24η Μαρτίου 2026 μετά από αναβολή, στο αρμόδιο Τμήμα Επικρατείας, αφορά τη δεύτερη αίτηση ακύρωσης που έχει καταθέσει ο Δήμος Κω κατά απόφασης του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, γεγονός που:
- ενδέχεται να προκαλέσει νέες καθυστερήσεις
- παρατείνει την αβεβαιότητα
- καθιστά τη λύση χρονικά απροσδιόριστη
Για όσους γνωρίζουν τις διαδικασίες, είναι σαφές ότι τέτοιου είδους υποθέσεις δεν επιλύονται άμεσα, γεγονός που μεταθέτει ακόμη πιο πίσω την εφαρμογή της λύσης.
Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός χωρίς άμεση απόδοση
Παράλληλα, έχει δρομολογηθεί η κατασκευή δύο Μονάδων Ολοκληρωμένης Ανακύκλωσης και Ανάκτησης Αποβλήτων σε Κω και Κάλυμνο, μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).
Το έργο αυτό:
- θεωρείται στρατηγικής σημασίας
- μπορεί να δώσει οριστική λύση για διάστημα έως και 25 ετών
- ενσωματώνει σύγχρονες πρακτικές διαχείρισης αποβλήτων
Ωστόσο,αν και αποτελεί μία σημαντική θετική εξέλιξη η πραγματικότητα είναι ότι:
- βρίσκεται ακόμη σε διαγωνιστική διαδικασία
- απαιτεί τουλάχιστον 2 χρόνια κατασκευής μετά την ανάθεση
- μεταθέτει την πλήρη λειτουργία του, στην καλύτερη περίπτωση, προς το 2030
Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη σημασία του έργου, δεν απαντά στο πρόβλημα του σήμερα, αφήνοντας ένα μεγάλο χρονικό κενό χωρίς ουσιαστική λύση.
Ανάγκη για άμεση και ρεαλιστική παρέμβαση -Το διακύβευμα για την επόμενη μέρα
Το βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται είναι η απουσία ενός ρεαλιστικού, βραχυπρόθεσμου σχεδίου.
Η Κάλυμνος βρίσκεται σήμερα σε ένα μεταβατικό στάδιο όπου:
- η υφιστάμενη κατάσταση είναι προβληματική
- η ενδιάμεση λύση καθυστερεί
- η μόνιμη λύση αργεί
Αυτό το «τρίπτυχο καθυστέρησης» δημιουργεί ασφυκτικές πιέσεις και καθιστά επιτακτική την ανάγκη για:
- άμεσες παρεμβάσεις διαχείρισης
- βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών
- ενίσχυση της ανακύκλωσης σε τοπικό επίπεδο
- περιορισμό των φαινομένων ανεξέλεγκτης καύσης
- εξεύρευση μίας άμεσα εφαρμόσιμης και εφικτής βραχυπρόθεσμης λύσης
Η Κάλυμνος συγκαταλέγεται μεταξύ των Δήμων με τις χαμηλότερες επιδόσεις στη διαχείριση απορριμμάτων σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά βαθιά δομικό.
Η κατάταξη αυτή δεν αποτελεί απλώς στατιστικό στοιχείο, αλλά ένα σαφές μήνυμα ότι απαιτείται:
- πολιτική βούληση
- συντονισμένη δράση
- τολμηρή και εφικτή αντιμετώπιση
Απαιτεί άμεσες, πρακτικές και εφαρμόσιμες λύσεις, που θα λειτουργήσουν ως γέφυρα μέχρι την υλοποίηση των μεγάλων έργων
Η διαχείριση απορριμμάτων στην Κάλυμνο αναδεικνύεται σε κορυφαία προτεραιότητα για τη δημοτική αρχή, καθώς συνδέεται άμεσα με:
- την υγεία των κατοίκων
- την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
- την οικονομική και τουριστική ανάπτυξη
Η σημερινή εικόνα δεν επιτρέπει αναβολές. Σε διαφορετική περίπτωση, ο μηδενικός δείκτης δεν θα αποτελεί απλώς μια αποτύπωση της πραγματικότητας, αλλά μια μόνιμη κατάσταση με σοβαρές συνέπειες για το μέλλον του νησιού.
Η ανάγκη για μια άμεσα εφαρμόσιμη, βραχυπρόθεσμη λύση είναι επιτακτική, καθώς οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα του σήμερα.
Η επόμενη περίοδος θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τη δημοτική αρχή, η οποία καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει έναν μηδενικό δείκτη σε ουσιαστική βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.