Στις 24 Απριλίου, μια ημερομηνία φορτισμένη με μνήμη και ευθύνη, η Κάλυμνος καλείται να σταθεί απέναντι στην ίδια της την πνευματική ιστορία. Είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο του Γιάννη Μαγκλή, ενός δημιουργού που ανέδειξε τη σκληρή ομορφιά της ζωής των σφουγγαράδων σε οικουμενικό αφήγημα, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θυμόμαστε, αλλά και τι επιλέγουμε να τιμήσουμε.
Το κείμενο του Σακελλάρη Καμπούρη δεν αποτελεί απλώς ένα μνημόσυνο λόγου· είναι μια παρέμβαση ουσίας. Με αφετηρία την επέτειο των 20 χρόνων (2006–2026), επιχειρεί να φωτίσει τόσο το μέγεθος του έργου του Μαγκλή όσο και την αμηχανία –ή και αδράνεια– της τοπικής κοινωνίας απέναντι σε έναν από τους σημαντικότερους εκφραστές της. Ανάμεσα στη μνήμη και την παράλειψη, αναδύεται η ανάγκη για μια νέα, ουσιαστική συνάντηση της Καλύμνου με τον συγγραφέα της.
Γιατί τελικά, η τιμή προς έναν δημιουργό δεν αφορά μόνο το παρελθόν· είναι πράξη αυτογνωσίας που καθορίζει το μέλλον ενός τόπου
Παραθέτουμε το άρθρο του Σακελλάρη Καμπούρη
Η Κάλυμνος των Γραμμάτων και των τεχνών και η Οφειλή στον Γιάννη Μαγκλή.
ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ 24 ΑΠΡΙΛΗ. (2006-2026)
Η Κάλυμνος, ένας βράχος σμιλεμένος από την αρμύρα και τον αγώνα της σφουγγαροσύνης, υπήρξε ανέκαθεν κοιτίδα πνευματικής ανησυχίας. Από τα σχολεία της και τις βιβλιοθήκες της ξεπήδησαν προσωπικότητες που τίμησαν τα ελληνικά γράμματα,τις επιστήμες και τις τέχνες. Ωστόσο, στην ιστορία κάθε τόπου υπάρχουν κενά, σιωπές που ηχούν δυνατότερα από τους επαίνους. Μια τέτοια περίπτωση αποτελεί η σχέση του νησιού με τον Γιάννη Μαγκλή, τον «συγγραφέα της θάλασσας» που έκανε την Κάλυμνο οικουμενικό σύμβολο μέσα από το έργο του.
Το Έργο ως Καθρέφτης ενός Τόπου
Ο Γιάννης Μαγκλής δεν υπήρξε απλώς ένας καταγραφέας της ζωής των σφουγγαράδων. Μέσα από τα διηγήματα και τα μυθιστορήματά του, όπως οι «Κοντραμπαντζήδες του Αιγαίου» ή το «Οι κολασμένοι της θάλασσας» κ.α., μετέτρεψε την τοπική εμπειρία σε πανανθρώπινη αφήγηση για την αξιοπρέπεια, τον πόνο και τη δύναμη της ψυχής.
Η Γλώσσα: Χρησιμοποίησε τη ντοπιολαλιά ως ζωντανό οργανισμό που μεταφέρει το ήθος του Καλύμνιου.
Η Ταυτότητα: Καθιέρωσε την Κάλυμνο στον παγκόσμιο λογοτεχνικό χάρτη, δίνοντας φωνή σε εκείνους που η επίσημη ιστορία συχνά προσπερνούσε: τους εργάτες της θάλασσας.
Η Πικρία της Παράλειψης
Δεν θα πάψω να το λέω…
Παρά την τεράστια προσφορά του, η επίσημη Κάλυμνος φαίνεται να κράτησε μια απόσταση από τον μεγάλο δημιουργό της. Ενώ άλλοι τόποι σπεύδουν να οικειοποιηθούν τα πνευματικά τους τέκνα, ο Γ.Μαγκλής παρέμεινε για χρόνια στο περιθώριο των θεσμικών τιμών του νησιού του.
“Ουδείς προφήτης στον τόπο του” λέει η παροιμία, και στην περίπτωση του Γ. Μαγκλή, η ρήση βρίσκει την απόλυτη εφαρμογή της.
Η έλλειψη μιας μόνιμης υποδομής, ενός μουσείου,μιάς προτομής,η μετονομασία του Αναγνωστηρίου σε “Αναγνωστήριο Γιάννης Μαγκλής” ή μιας ετήσιας εκδήλωσης κύρους που να φέρει το όνομά του, δεν αφαιρεί τίποτα από το ανάστημα του συγγραφέα…
Αφαιρεί, όμως, από την πολιτιστική αυτογνωσία του νησιού.
Η Κάλυμνος των γραμμάτων και των τεχνών οφείλει να αναρωτηθεί: Τιμούμε την ιστορία μας όταν λησμονούμε εκείνους που την έκαναν τέχνη; Οι Δημοτικές αρχές της Καλύμνου,όλες ανεξαιρέτως,έδειξαν όλα αυτά τα χρόνια,πως ούτε ενδιαφέρονται ούτε τους απασχολεί το θέμα τέχνη και ειδικότερα λογοτεχνία…αυτό δηλαδή,που ταξιδεύει πέρα από τα σύνορα του νησιού και πέρα απο τα σύνορα της χώρας πλάθει ανθρώπους πολιτισμένους και τοποθετεί το νησί,σε μια θέση περίοπτη και κάνει τον αναγνώστη να αναρωτιέται “πως είναι δυνατόν,η Κάλυμνος της σφουγγαροσύνης να έχει βγάλει εκτός από σφουγγαράδες,ψαράδες,ναυτικούς και επιστήμονες αλλά και λογοτέχνες μεγέθους και απήχησης μεγάλης;”.
Η Ανάγκη για μια Νέα Πνευματική Συνάντηση
Η αποκατάσταση αυτής της αδικίας είναι ζήτημα και τυπικότητας, αλλά και ουσίας και ποιότητας των εχόντων και κατεχόντων θέσεις και αξιώματα. Η ανάδειξη του έργου του Γ.Μαγκλή στις νεότερες γενιές Καλυμνίων είναι απαραίτητη για να κατανοήσουν οι νέοι τις ρίζες τους.Γιατί ωραία είναι γλέντια και τα πανηγύρια,αλλά χρειάζεται και πνευματική τροφή ο τόπος αυτός,για να αναπτυχθεί σε μια σύγχρονη κοινωνία που βλέπει μπροστά.
Εκπαιδευτικές Πρωτοβουλίες: Εισαγωγή του έργου του στα τοπικά σχολεία με πιο ενεργό τρόπο.
Πολιτιστικά Τοπόσημα: Η δημιουργία ενός χώρου μελέτης που θα στεγάζει το αρχείο του και θα αποτελεί πόλο έλξης για ερευνητές.
Διεθνές Συνέδριο: Η διοργάνωση ενός λογοτεχνικού θεσμού στη μνήμη του,που θα συνδέει την Κάλυμνο με τη σύγχρονη λογοτεχνία.
Συμπέρασμα
Ο Γιάννης Μαγκλής βέβαια,δεν είχε ανάγκη την Κάλυμνο για να καταξιωθεί,γιατί η πένα του τον είχε ήδη ταξιδέψει παντού. Η Κάλυμνος, όμως, έχει ανάγκη τον Μαγκλή για να θυμάται ποια είναι.
Η Κάλυμνος χωρίς τους λογοτέχνες της θα ήταν ένας τόπος που σωπαίνει. Η λογοτεχνία είναι αυτή που μεταβολίζει την αλμύρα της ζωής σε πνευματική τροφή, αποδεικνύοντας ότι ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με ψωμί, αλλά και με την αλήθεια που μόνο η κάθε μορφής τέχνη μπορεί να προσφέρει.
Η παράλειψη των προηγούμενων ετών ας γίνει η αφορμή για μια γενναία επιστροφή στον λόγο του. Γιατί ένας τόπος που δεν τιμά τους δημιουργούς του, κινδυνεύει να στεγνώσει πνευματικά, όπως ένας σπόγγος που βγήκε από το νερό και ξεχάστηκε στον ήλιο.
Η άποψη που προφέρουν κάποιοι κατέχοντες αξιώματα ό,τι η Κάλυμνος είναι ένας τόπος βιοπαλαιστών και δεν έχει ανάγκη την τέχνη του λόγου είναι όχι μόνο εσφαλμένη, αλλά και υποτιμητική για την ίδια την πνευματική υπόσταση του εργαζόμενου ανθρώπου.
Η Κάλυμνος, με τη σκληρή πέτρα της και την ακόμη πιο σκληρή θάλασσα,είναι ένας τόπος επιβίωσης, αλλά είναι και μια ζωντανή πηγή έμπνευσης που δικαιούται να ζητά δικαίωση μέσα από την τέχνη του λόγου.
Ο λογοτέχνης είναι αυτός που θα εξηγήσει στον κόσμο γιατί το χέρι του Καλύμνιου βιοπαλαιστή είναι ροζιασμένο, γιατί κάποτε όταν περπατούσες στην πλατεία του νησιού,έβλεπες ανθρώπους να περπατούν “πιασμένοι” από τη νόσο των δυτών,προσδίδοντας ιερότητα στον μόχθο τους.Γιατί να μην ζωντανεύει η ιστορία μας;
Είναι ιστορικό λάθος να διαχωρίζουμε την εργασία από τη διανόηση.
Πολλοί από τους σπουδαιότερους λογοτέχνες μας υπήρξαν οι ίδιοι βιοπαλαιστές. Η εμπειρία του πόνου και της στέρησης είναι το καλύτερο μελάνι.
Το να λέμε ότι οι βιοπαλαιστές δεν χρειάζονται τους λογοτέχνες είναι σαν να λέμε ότι δεν χρειάζονται μόρφωση. Η πρόσβαση στην τέχνη είναι δημοκρατικό δικαίωμα, όχι προνόμιο της ελίτ.
Είναι καιρός η Κάλυμνος να αγκαλιάσει τον Γιάννη Μαγκλή,όχι μόνο ως μιά υποχρέωση του παρελθόντος,αλλά και ως μιά πυξίδα για το μέλλον.Υπήρξε ένας βιοπαλαιστής στα νειάτα του και κατόπιν έγινε ένας παγκόσμιος φάρος των Ελληνικών γραμμάτων.
Ο Γιάννης Μαγκλής γεννήθηκε το 1909 και πέθανε στις 24 του Απρίλη το 2006 σε ηλικία 97 ετών.
Σακελλάρης Καμπούρης
εικόνα εξωφύλλου Φ.Κοράλης