Τέλος η δεύτερη Κυριακή στις δημοτικές-περιφερειακές εκλογές: Έρχεται η "εναλλακτική ψήφος" για την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών

Του Γεωργίου Δρόσου
Σε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση προχωρά το Υπουργείο Εσωτερικών, καθώς ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 φέρνει ριζικές αλλαγές στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, καταργώντας οριστικά τη δεύτερη Κυριακή των αυτοδιοικητικών εκλογών και εισάγοντας για πρώτη φορά στην Ελλάδα το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου.
Ο νέος Κώδικας, που αναρτήθηκε στην πλατφόρμα διαβούλευσης του Υπουργείου Εσωτερικών, αποτελεί ένα εκτεταμένο νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενοποιεί και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών. Πρόκειται ουσιαστικά για το πρώτο ενιαίο θεσμικό πλαίσιο της αυτοδιοίκησης στη χώρα, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός Ιουνίου.
Ο Υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος χαρακτήρισε τον νέο Κώδικα «πυξίδα για μια νέα σελίδα στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης», επισημαίνοντας ότι αποτελεί προϊόν ενάμιση έτους συστηματικής συνεργασίας στελεχών του Υπουργείου, αιρετών και εκπροσώπων της δημόσιας διοίκησης.
Η μεγάλη αλλαγή: Εκλογή δημάρχου χωρίς δεύτερο γύρο
Η πιο εμβληματική και ουσιαστική αλλαγή αφορά το εκλογικό σύστημα. Με το ισχύον καθεστώς, όταν κανένας συνδυασμός δεν συγκέντρωνε το απαιτούμενο ποσοστό από την πρώτη Κυριακή, ακολουθούσε δεύτερος γύρος ανάμεσα στους δύο πρώτους συνδυασμούς.
Αυτό πλέον αλλάζει ριζικά.
Ο νέος Κώδικας καταργεί τη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση και εισάγει το μοντέλο της «εναλλακτικής ψήφου», μέσω του οποίου ο ψηφοφόρος θα μπορεί, εκτός από την κύρια επιλογή του, να δηλώνει και δεύτερη προτίμηση μεταξύ των υπόλοιπων συνδυασμών.
Στόχος του νέου συστήματος είναι να αποφεύγεται η επαναληπτική εκλογική διαδικασία, να περιορίζεται το οικονομικό και διοικητικό κόστος και ταυτόχρονα να εξασφαλίζεται ότι ο τελικός νικητής διαθέτει ευρύτερη κοινωνική αποδοχή.
Πώς θα λειτουργεί η εναλλακτική ψήφος
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κώδικα, ένας συνδυασμός εκλέγεται απευθείας από την πρώτη καταμέτρηση εφόσον συγκεντρώσει ποσοστό μεγαλύτερο του 42% (42% + 1 ψήφο)επί των έγκυρων ψηφοδελτίων.
Εάν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει αυτό το όριο, τότε ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.
Σε αυτό συμμετέχουν μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί της αρχικής καταμέτρησης. Οι ψήφοι των υπόλοιπων παρατάξεων δεν χάνονται, αλλά εξετάζονται οι «εναλλακτικές επιλογές» που είχαν δηλώσει οι ψηφοφόροι στα ψηφοδέλτιά τους.
Οι δεύτερες αυτές προτιμήσεις κατανέμονται στους δύο επικρατέστερους συνδυασμούς και τελικά εκλέγεται δήμαρχος εκείνος που συγκεντρώνει την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία μετά τη νέα καταμέτρηση.
Νέα πολιτική πραγματικότητα στις τοπικές εκλογές
Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα μεταβάλει συνολικά τη στρατηγική των παρατάξεων και των υποψηφίων.
Μέχρι σήμερα, οι πολιτικές διαπραγματεύσεις, οι συμμαχίες και οι μετακινήσεις ψηφοφόρων πραγματοποιούνταν κυρίως στο διάστημα μεταξύ πρώτης και δεύτερης Κυριακής. Πλέον, οι διεργασίες αυτές μεταφέρονται πριν από την κάλπη.
Οι υποψήφιοι δήμαρχοι δεν θα αρκεί να διαθέτουν έναν ισχυρό κομματικό πυρήνα ή υψηλή συσπείρωση. Θα χρειάζεται να αναζητούν ευρύτερες συναινέσεις και να διεκδικούν όχι μόνο την πρώτη ψήφο αλλά και τη δεύτερη προτίμηση των πολιτών.
Το νέο μοντέλο θεωρείται ότι ενισχύει τις συνθετικές υποψηφιότητες, τις προγραμματικές συγκλίσεις και τις πιο ήπιες πολιτικές αντιπαραθέσεις, καθώς οι συνδυασμοί θα επιδιώκουν να είναι «αποδεκτοί» και από ψηφοφόρους άλλων παρατάξεων.
Ακόμη και ανατροπές στο τελικό αποτέλεσμα
Το νέο σύστημα μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε πλήρη ανατροπή του αποτελέσματος της πρώτης καταμέτρησης.
Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω παράδειγμα :
- Ο συνδυασμός Α λαμβάνει 36%
- Ο συνδυασμός Β λαμβάνει 31%
- Οι υπόλοιπες παρατάξεις συγκεντρώνουν συνολικά 33%
Κατά τη δεύτερη φάση προσμέτρησης, οι εναλλακτικές ψήφοι των μικρότερων παρατάξεων κατανέμονται ως εξής:
- 10% προς τον συνδυασμό Α
- 16% προς τον συνδυασμό Β
- 7% χωρίς δεύτερη επιλογή
Έτσι, ο συνδυασμός Α διαμορφώνεται στο 46%, όμως ο συνδυασμός Β φτάνει στο 47% και τελικά εκλέγει δήμαρχο, παρότι είχε έρθει δεύτερος στην αρχική καταμέτρηση.
Η νέα μορφή του ψηφοδελτίου
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και στο ίδιο το ψηφοδέλτιο.
Για πρώτη φορά θα υπάρχει ειδική ενότητα με τίτλο:
«ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΨΗΦΟΣ (Έως μία επιλογή)»
Σε αυτήν ο ψηφοφόρος θα μπορεί να σημειώνει τον συνδυασμό που επιλέγει ως δεύτερη προτίμηση σε περίπτωση που ο βασικός του συνδυασμός δεν περάσει στη δεύτερη φάση προσμέτρησης.
Στο ψηφοδέλτιο θα αναγράφονται επίσης:
- ο υποψήφιος δήμαρχος,
- οι υποψήφιοι άνευ σταυρού,(προβλέπεται για πρώτη φορά)
- οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι,
- καθώς και οι υπόλοιποι συνδυασμοί για την εναλλακτική επιλογή.
Ηλεκτρονική ψήφος και νέες τεχνολογίες
Ο νέος Κώδικας ανοίγει παράλληλα τον δρόμο και για ηλεκτρονική ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Προβλέπεται ειδική εφαρμογή εγγραφής εκλογέων που επιθυμούν να ψηφίσουν ηλεκτρονικά, ενώ για να εφαρμοστεί το σύστημα σε έναν δήμο απαιτείται τουλάχιστον τριάντα εγγεγραμμένοι εκλογείς στον ειδικό κατάλογο ηλεκτρονικής ψήφου.
Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ένα πρώτο βήμα ψηφιακού εκσυγχρονισμού της εκλογικής διαδικασίας, αν και αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονου διαλόγου κατά τη δημόσια διαβούλευση.
Αλλαγές και στη σύνθεση των δημοτικών συμβουλίων
Ο Κώδικας επανακαθορίζει και τον αριθμό των δημοτικών συμβούλων ανάλογα με τον πληθυσμό κάθε δήμου, με τα δημοτικά συμβούλια να κυμαίνονται από 13 έως 43 μέλη.
Παράλληλα:
- διατηρείται η ποσόστωση 40% ανά φύλο στους συνδυασμούς,
- προβλέπονται υποψήφιοι χωρίς σταυρό προτίμησης,
- ενώ καθορίζονται νέοι κανόνες για τη συγκρότηση των παρατάξεων και τον αριθμό υποψηφίων
Νέα εποχή για την αυτοδιοίκηση
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φιλοδοξεί να αλλάξει όχι μόνο τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών αλλά και την ίδια την πολιτική κουλτούρα των τοπικών εκλογών.
Η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής και η εφαρμογή της εναλλακτικής ψήφου συνιστούν μία βαθιά θεσμική τομή, η οποία μεταφέρει το βάρος των πολιτικών συναινέσεων πριν από την κάλπη και ενδέχεται να δημιουργήσει ένα εντελώς νέο τοπίο στις αυτοδιοικητικές αναμετρήσεις των επόμενων ετών.
























