Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ενημερωτική και αποκαλυπτική ηλεκτρονική εφημερίδα της Καλύμνου

Θέα της Τελένδου από την Κάλυμνο
Άρθρα-Λαογραφικά-Ιστορικά

Οι απευθείας αναθέσεις έργων και προμηθειών: από εργαλείο ευελιξίας σε μηχανισμό που γεννά ερωτήματα

Γράφει ο Γεώργιος Δ.Δρόσος

Οι απευθείας αναθέσεις έργων και προμηθειών θεσπίστηκαν ως ένα εργαλείο ταχύτητας και λειτουργικής ευελιξίας στη δημόσια διοίκηση. Η βασική τους λογική ήταν σαφής: όταν προκύπτουν επείγουσες ανάγκες ή όταν το ύψος της δαπάνης δεν δικαιολογεί πολύπλοκες διαγωνιστικές διαδικασίες, το κράτος και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να μπορούν να κινηθούν γρήγορα, αποφεύγοντας γραφειοκρατικές καθυστερήσεις που συχνά παραλύουν την καθημερινότητα των πολιτών.

Στην πράξη, όμως, ένα μέτρο που σχεδιάστηκε ως εξαίρεση φαίνεται σε αρκετές περιπτώσεις να μετατρέπεται σταδιακά σε κανόνα. Και εκεί ακριβώς αρχίζει η δημόσια συζήτηση γύρω από τη διαφάνεια, τη χρηστή διοίκηση και την αποτελεσματική διαχείριση του δημόσιου χρήματος. Η απευθείας ανάθεση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως «εύκολη λύση» για την παράκαμψη των ανοικτών διαγωνισμών

Η αρχική φιλοσοφία των απευθείας αναθέσεων

Η ύπαρξη της δυνατότητας απευθείας ανάθεσης δεν είναι από μόνη της προβληματική. Αντίθετα, αποτελεί αναγνωρισμένο διοικητικό εργαλείο που χρησιμοποιείται διεθνώς.

Σε έναν Δήμο ή σε μία δημοτική επιχείρηση μπορεί να προκύψει ξαφνικά μια βλάβη σε δίκτυο ύδρευσης, μια ανάγκη αποκατάστασης ζημιών μετά από ακραία καιρικά φαινόμενα ή η άμεση προμήθεια υλικών για κρίσιμες υπηρεσίες. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αναμονή εβδομάδων ή μηνών για την ολοκλήρωση ενός ανοικτού διαγωνισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερο κόστος ή ακόμη και σε κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια.

Η απευθείας ανάθεση, επομένως, σχεδιάστηκε ως διαδικασία που επιτρέπει:

  • γρήγορη ανταπόκριση σε επείγουσες ανάγκες,
  • περιορισμό διοικητικών βαρών,
  • επιτάχυνση μικρής κλίμακας παρεμβάσεων,
  • λειτουργική συνέχεια των δημοτικών υπηρεσιών.
Όταν η εξαίρεση γίνεται συνήθεια

Το ζήτημα ανακύπτει όταν η έκτακτη διαδικασία παύει να χρησιμοποιείται ως έκτακτη.

Τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί η δημόσια συζήτηση γύρω από την αυξανόμενη χρήση απευθείας αναθέσεων από φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφεται συχνή προσφυγή σε αυτό το εργαλείο ακόμη και για ανάγκες που θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί εγκαίρως και να είχαν ενταχθεί σε κανονικές διαγωνιστικές διαδικασίες.

Η πρακτική αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα:

  • Γιατί δεν έγινε έγκαιρος προγραμματισμός;
  • Υπήρξε πραγματική ανάγκη κατεπείγοντος;
  • Εξετάστηκαν εναλλακτικές προσφορές;
  • Υπάρχει επαναλαμβανόμενη επιλογή των ίδιων αναδόχων;
  • Διασφαλίζεται η βέλτιστη αξιοποίηση των δημοτικών πόρων;
  • Υπάρχει περιορισμός ή αποκλεισμός ενδιαφερομένων να συμμετάσχουν;
  • Υπάρχουν "φωτογραφικοί όροι";
  • Υπάρχει Τεχνητή κατάτμηση συμβάσεων;

Ακόμη και όταν όλα γίνονται εντός του νόμου, η υπερβολική χρήση τέτοιων διαδικασιών μπορεί να δημιουργήσει εικόνα μειωμένου ανταγωνισμού και να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Η σκιά της αδιαφάνειας

Το βασικό επιχείρημα όσων ασκούν κριτική δεν είναι απαραίτητα ότι κάθε απευθείας ανάθεση είναι προβληματική. Το επιχείρημα είναι ότι η συστηματική χρήση της μπορεί να μειώσει τον δημόσιο έλεγχο.

Οι ανοικτοί διαγωνισμοί δημιουργούν συνθήκες:

  • δημοσιότητας,
  • ανταγωνισμού,
  • συγκρισιμότητας προσφορών,
  • τεκμηριωμένης επιλογής.

Αντίθετα, όταν η ανάθεση γίνεται χωρίς εκτεταμένη ανταγωνιστική διαδικασία, περιορίζονται οι δυνατότητες σύγκρισης και ελέγχου από πολίτες, αντιπολίτευση και ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως παρατυπία. Σημαίνει όμως ότι αυξάνεται η ανάγκη για αυστηρότερη αιτιολόγηση και μεγαλύτερη λογοδοσία.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό – είναι και πολιτικό

Οι Δήμοι βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με υποστελέχωση, σύνθετες διαδικασίες και πίεση για άμεσες λύσεις. Ωστόσο, η διαρκής επίκληση της ταχύτητας δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον στρατηγικό σχεδιασμό.

Όταν επαναλαμβανόμενες ανάγκες εμφανίζονται κάθε χρόνο ως «επείγουσες», τότε γεννάται το ερώτημα αν πρόκειται πράγματι για έκτακτο γεγονός ή για έλλειψη προγραμματισμού.

Η αποτελεσματική διοίκηση δεν μετριέται μόνο από το πόσο γρήγορα δαπανά πόρους, αλλά και από το πόσο διαφανώς και ανταγωνιστικά το κάνει.

Η ανάγκη για ισορροπία

Η συζήτηση δεν είναι αν πρέπει να καταργηθούν οι απευθείας αναθέσεις. Η πραγματικότητα δείχνει ότι αποτελούν αναγκαίο εργαλείο για τη λειτουργία της διοίκησης.

Το ζητούμενο είναι η ισορροπία:

  • χρήση μόνο όπου πραγματικά απαιτείται,
  • δημόσια και σαφής αιτιολόγηση,
  • δημοσιοποίηση στοιχείων και παρακολούθηση,
  • καλύτερος ετήσιος προγραμματισμός έργων και προμηθειών,
  • ενίσχυση ελεγκτικών μηχανισμών.

Γιατί η ταχύτητα χωρίς διαφάνεια δημιουργεί καχυποψία, ενώ η διαφάνεια χωρίς αποτελεσματικότητα οδηγεί σε αδράνεια. Η πρόκληση για τη σύγχρονη αυτοδιοίκηση είναι να αποδείξει ότι μπορεί να πετύχει και τα δύο ταυτόχρονα.

Σχετικά άρθρα

Sun Enterprises
EUROPA
Μαγκούλιας
DNS app
ΑΒ Βασιλόπουλος

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

Μικρές αγγελίες

Διαβάστε επίσης