Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ενημερωτική και αποκαλυπτική ηλεκτρονική εφημερίδα της Καλύμνου

Θέα της Τελένδου από την Κάλυμνο
Ειδήσεις από Κάλυμνο και γύρω νησιά

64 χρόνια από την εγκληματική καταβύθιση του αλιευτικού «Μαρίτσα» – Η τραγωδία που συγκλόνισε την Κάλυμνο και φωτίζει τη σκοτεινή ιστορία των τουρκικών προκλήσεων στο Αιγαίο

Γράφει ο Γεώργιος Δ. Δρόσος

Η ιστορία των τουρκικών προκλήσεων και παρενοχλήσεων στο Αιγαίο δεν ξεκίνησε τα τελευταία χρόνια, ούτε αποτελεί μια σύγχρονη τακτική. Οι πρακτικές αυτές έχουν βαθιές ιστορικές ρίζες, εκδηλώνονται από την περίοδο της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου και, με διαφορετικές μορφές και εντάσεις, συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Στις μέρες μας, το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή (ΛΣ–ΕΛ.ΑΚΤ.), με σύγχρονα μέσα, ισχυρό επιχειρησιακό εξοπλισμό και άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό, αποτελεί την ασπίδα προστασίας των θαλάσσιων συνόρων της χώρας. Τα στελέχη του βρίσκονται σε διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα, 24 ώρες το 24ωρο, καλούμενα να αντιμετωπίσουν με ψυχραιμία, υπευθυνότητα και επαγγελματισμό τις τουρκικές προκλήσεις, αποφεύγοντας τις παγίδες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κλιμάκωση ή ακόμη και σε ένα θερμό επεισόδιο.

Οι παρενοχλήσεις, ωστόσο, εξακολουθούν να καταγράφονται. Και μπορεί αρκετές από αυτές να χαρακτηρίζονται ως ήσσονος σημασίας, όμως οι κραυγές αγωνίας των ψαράδων, που συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με συνθήκες φόβου, πίεσης και έντασης στη θάλασσα, δεν μπορούν και δεν πρέπει να αγνοούνται. Σε καμία περίπτωση, όμως, τέτοιες καταστάσεις δεν θα πρέπει να οδηγούν σε βιαστικές αντιδράσεις εν θερμώ, όπως υποστηρίζουν ορισμένες φωνές. Τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν τον κανόνα, αλλά εξαιρέσεις.

Βεβαίως, αρκετά από αυτά θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα και να περιοριστούν, καθώς το ΛΣ–ΕΛ.ΑΚΤ. στην περιοχή μας διαθέτει τη δυνατότητα επιχειρησιακής παρέμβασης με τα σκάφη των Λιμεναρχείων Κω, Καλύμνου και Λέρου. Ωστόσο, οι γενικές κατευθύνσεις της πολιτικής ηγεσίας του αρμόδιου Υπουργείου είναι η αποφυγή δημιουργίας εντάσεων, κάτι που αναμφίβολα θα μπορούσε να συμβεί σε περιπτώσεις ενεργότερης εμπλοκής.

Ένα έγκλημα που σημάδεψε το Αιγαίο και την Κάλυμνο

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, σήμερα, Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026, συμπληρώνονται 64 χρόνια από μία από τις πιο σκοτεινές και τραγικές σελίδες των ελληνοτουρκικών σχέσεων: την εγκληματική καταβύθιση του καλύμνικου αλιευτικού «Μαρίτσα», στις 22 Νοεμβρίου 1962, μέσα σε ελληνικά χωρικά ύδατα, μεταξύ Κω και Ψερίμου, από το τουρκικό περιπολικό «Ζ17».

Το πλήρωμα του «ΜΑΡΙΤΣΑ» αποτελούνταν από επτά ναυτικούς:

  • Μανώλης Λόλιας (Σάρακας), 30 ετών, καπετάνιος

  • Γιάννης Κουλλιάς, 70 ετών

  • Γιώργος Μυλωνάς, μόλις 15 ετών

  • Ιωάννης Λόλιας, 22 ετών

  • Ζαχαρίας Καραμαλής

  • Μανώλης Μηλιαδάς, 17 ετών

  • Γιάννης Γιατζόγλου, 17 ετών

Η τραγωδία ήταν ανελέητη. Οι δύο νεότεροι ναυτικοί του πληρώματος, Μανώλης Μηλιαδάς και Γιάννης Γιατζόγλου, μόλις 17 ετών, δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ από τους Τούρκους. Το αλιευτικό εμβολίστηκε και στη συνέχεια βυθίστηκε.

Ο καπετάνιος Μανώλης Λόλιας, στην προσπάθειά του να σωθεί, πήδηξε στη θάλασσα και κατάφερε να ξεφύγει από τις σφαίρες των τουρκικών πολυβόλων, που «γάζωναν» τα νερά προσπαθώντας να τον αποτελειώσουν. Κολύμπησε επί πέντε ολόκληρες ώρες, μέχρι να φτάσει εξουθενωμένος στις ακτές της Ψερίμου, όπου τελικά διασώθηκε.

Καπετάν Μανώλης Λόλιας(Σάρακας)

Οι υπόλοιποι τέσσερις επιζώντες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στις τουρκικές φυλακές, αρχικά στην Αλικαρνασσό και στη συνέχεια στα Μούγλα, όπου βίωσαν απάνθρωπες κακουχίες, βασανισμούς και εξευτελισμούς.

Ο καπετάν Μανώλης Λόλιας (Σάρακας), κυβερνήτης του αλιευτικού «ΜΑΡΙΤΣΑ», έφυγε από τη ζωή πριν από 5,5 χρόνια, την Τρίτη 2 Ιουνίου 2021, σε ηλικία 90 ετών.

Καπετάν Μανώλης Λόλιας(Σάρακας)

ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Δείτε πώς περιγράφεται το τραγικό συμβάν στον Τύπο της εποχής, μέσα από έγγραφα και καταθέσεις των μελών του πληρώματος.

Η ναυτική «επιχείρησις» κατά του «Μαρίτσα»

Ως γνωστόν το αλιευτικόν «Μαρίτσα», εβυθίσθη δι’ εμβολισμού από το τουρκικόν περιπολικόν «Ζ 17» την 22 Νοεμβρίου ενώ ηλίευεν εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, ως αποδεικνύεται από το εντοπισθέν ήδη εις τον βυθόν ναυάγιον του σκάφους, μεταξύ Κω και της νησίδος Ψερίμου. Όταν το τουρκικόν περιπολικόν, το οποίον έπλεε με εσβεσμένα φώτα επλησίασε το ελληνικόν του οποίου επέβαινον επτά ναυτικοί εκ Καλύμνου, άναψεν αποτόμως τους προβολείς του και οι Τούρκοι διέταξαν τον κυβερνήτην του «Μαρίτσα» να επιβιβασθή του σκάφους των. Επεβιβάσθη αντί του Κυβερνήτου ο γηραιότερος — 70 ετών — Ιω. Κουλιάς , ο οποίος εγίνετο δεκτός με άγριον ξυλοδαρμόν, ενώ επί του «Μαρίτσα» επεβιβάζετο ο Τούρκος υπαξιωματικός Μετίν Ερ.

Τα άλλα μέλη του πληρώματος του «Μαρίτσα» βλέποντα τον άγριον ξυλοδαρμόν του γέροντος συναδέλφου των, τρομοκρατηθέντα εγκατέλειψαν τα δίκτυα των και ανέπτυξαν ταχύτητα, αφού έσβησαν τα φώτα του πετρελαιοκινήτου των, διά να διαφύγουν. Ο Τούρκος υπαξιωματικός όμως έκανε σήματα δι’ ηλεκτρικού φανού προς το τουρκικόν περιπολικόν, ο δε Εμ. Λιόλιος συνεπλάκη μετ’ αυτού διά να του αποσπάση τον φανόν και να δυνηθή το «Μαρίτσα» να διαφύγη. Κατά την πάλην ο Μετίν Ερ... έπεσεν εις την θάλασσαν. Οι Τούρκοι βλέποντες ότι ο υπαξιωματικός των ευρίσκετο εις την θάλασσαν και συνεπώς δεν εκινδύνευε να φονευθή ήνοιξαν καταιγιστικόν πυρ κατά του «Μαρίτσα». Ο ναυτόπαις — ετών 15 — Γ. Μυλωνάς τραυματίζεται εις το πόδι και οι σύντροφοι του σπεύδουν εις το κύτος του αλιευτικού διά να προφυλαχθούν από τας σφαίρας. Το «Ζ 17» μόλις πλησιάζει το ελληνικόν σκάφος το εμβολίζει εις την πρύμνην και εν συνεχεία πραγματοποιεί και δεύτερον εμβολισμόν εις το ύψος του πρωραίου ιστού. Οι Έλληνες ναυτικοί ευρίσκονται πλέον εις το έλεος των Τούρκων. Επί του «Μαρίτσα», το οποίον αρχίζει να κατακλύζεται από τα ύδατα, ανεβαίνει ο Τούρκος ναύτης Χαμίτ Αλεμντάρ, ο οποίος πυροβολεί αδιακόπως κατέρχεται εις το μηχανοστάσιον και φονεύει εξ επαφής δι’ αλλεπαλλήλων πυροβολισμών τον Ι. Γιατζόγλου. Ο νεκρός ηκολούθησε το ναυάγιον του «Μαρίτσα» εις τον βυθόν του πελάγους.

Μόλις αρχίζει να βυθίζεται το «Μαρίτσα», ο Ιω. Λόλιος απέθεσε τον σύντροφόν του Εμ. Μηλιάδην, ο οποίος είχεν επίσης τραυματισθή εις μίαν «σανίδα-σχεδίαν»οιμώζοντα  από τους πόνους. Αλλά οι Τούρκοι οι οποίοι ανέσυρον από την θάλασσαν τον Χαμίτ Αλεμντάρ όχι μόνον δεν έπραξαν το ίδιο και διά τον Μηλιάδην, αλλά τον απεκεφάλισαν επί της σχεδίας ως καταθέτει ο εκ των διασωθέντων Ελλήνων ναυτών ο Ζ. Καραμαλής. Η κατάθεσις επιβεβαιούται από την ανεύρεσιν του πτώματος του παρά την Σάμο. Τελικώς οι Τούρκοι συνέλαβαν τους τέσσερις εκ των πέντε επιζησάντων του «Μαρίτσα» Ελλήνων ναυτικών  Ιω Λόλιαν, Ιω Κουλιάν, Ζαχ. Καραμαλήν και Γ. Μυλωνάν, ενώ ο κυβερνήτης Εμ. Λόλιας κατόρθωσε να διαφύγει κολυμβών εις την ακτής της Ψερίμου.

 

Η συγκάλυψη και η σιωπή

Το 1963, η Τουρκική Κυβέρνηση χορήγησε αμνηστία «εις παντοειδείς εγκληματίας» σε όσους εξέτιαν ποινές έως πέντε ετών. Έτσι, ύστερα από τέσσερις μήνες κράτησης, οι Καλύμνιοι ναυτικοί αποφυλακίστηκαν, μαζί με άλλους ψαράδες από την Κω, οι οποίοι βρίσκονταν επί χρόνια φυλακισμένοι στα Μούγλα.

Η επιστροφή τους στην Ελλάδα έφερε στο φως το πραγματικό μέγεθος της τραγωδίας, την οποία η τότε Ελληνική Κυβέρνηση είχε ουσιαστικά αποσιωπήσει, προκειμένου να μην «διαταράξει τις φιλικές σχέσεις με την Τουρκία». Η σιωπή που επιβλήθηκε στο όνομα της διπλωματίας βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με το ανθρώπινο δράμα που εκτυλισσόταν στα τουρκικά μπουντρούμια.

Ο Γιάννης Κουλλιάς πέθανε λίγο μετά την επιστροφή του στην Κάλυμνο, καταπονημένος από τις κακουχίες που είχε υποστεί.

Για τον Ζαχαρία Καραμαλή, από τη Μυτιλήνη, δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες.

Σήμερα, εν ζωή βρίσκονται:

  • Γιώργος Μυλωνάς, 79 ετών, στην Κάλυμνο

  • Γιάννης Λόλιας, που ζει στην Αυστραλία

Το ντοκουμέντο της εφημερίδας «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» (10 Μαρτίου 1963)

Το ιστορικό δημοσίευμα του Σπύρου Γιαννάτου, ο οποίος αργότερα διετέλεσε πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ και ήταν σύζυγος της Καλυμνιάς Κατερίνας Καθοπούλη Γιαννάτου, αποκάλυψε δημόσια την αλήθεια για την τραγωδία, καταγγέλλοντας με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο την κυβερνητική δουλοφροσύνη της εποχής.

Ο τίτλος του δημοσιεύματος ήταν χαρακτηριστικός:

«Η Τραγωδία του Πληρώματος του “Μαρίτσα” – Η κυβερνητική δουλοφροσύνη απεθράσυνε τους Τούρκους – Οι Έλληνες ναυτικοί θυσιάζονται εις τον Μολώχ της ελληνοτουρκικής “φιλίας”»

Το δημοσίευμα περιέγραφε με λεπτομέρειες τη φονική ενέργεια, τις εκτελέσεις, τους βασανισμούς και τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης των Ελλήνων ναυτικών.

Πριν παραθέσουμε το ιστορικό αυτό δημοσίευμα, οφείλουμε να ευχαριστήσουμε τον συμπατριώτη μας, δικηγόρο Μικέ Ν. Κουντούρη, ο οποίος μας παραχώρησε από το προσωπικό του αρχείο το φύλλο της εφημερίδας «Ελευθερία» με το σχετικό δημοσίευμα.

Να σημειώσουμε ότι ο Μικές Κουντούρης, μαζί με τον Ιωάννη Σκουλαρίκη, υπήρξαν συνήγοροι των μελών του πληρώματος του αλιευτικού «ΜΑΡΙΤΣΑ».

Επίσης, ευχαριστούμε τον Γιώργο Κούρο, συνταξιούχο τραπεζικό, ο οποίος μας έδωσε χρήσιμες πληροφορίες.

Τέλος, ευχαριστούμε την οικογένεια του καπετάν Μανώλη Λόλια και ιδιαίτερα τα παιδιά του, Στέλιο και Νίκο, για τις πληροφορίες που μας έδωσαν.

ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ

Ένα δημοσίευμα διαχρονικής σημασίας και αξίας, που παραμένει επίκαιρο, καθώς αναφέρεται στη δήθεν ελληνοτουρκική «φιλία» και καυτηριάζει την κυβερνητική δουλοφροσύνη εκείνης της εποχής. Μια πολιτική γραμμή που, δυστυχώς, εξακολουθεί να υποστηρίζεται και σήμερα από ορισμένα πρόσωπα, με διαφορετικές παραλλαγές και πολιτικές προσεγγίσεις.

Παράλληλα, το δημοσίευμα εξιστορεί το περιστατικό και περιγράφει με αρκετές λεπτομέρειες όσα συνέβησαν εκείνο το βράδυ: τις εγκληματικές ενέργειες των Τούρκων, που είχαν ως αποτέλεσμα τη δολοφονία δύο νεαρών Καλύμνιων ναυτικών, τη βάναυση συμπεριφορά που βίωσαν οι τέσσερις συλληφθέντες, αλλά και την κτηνώδη και βάρβαρη μεταχείριση που υπέστησαν κατά την κράτησή τους στις φυλακές.

Ο Γιώργος Μυλωνάς – Μία ζωντανή μαρτυρία

Την περασμένη Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2026, συναντήσαμε τον Γιώργο Μυλωνά, έναν από τους διασωθέντες και τους τελευταίους ανθρώπους που βρίσκονται εν ζωή και έζησαν εκείνη την τραγωδία. Τον συναντήσαμε στο γνωστό του στέκι, σε ένα από τα παγκάκια της προκυμαίας, απέναντι από το Επαρχείο Καλύμνου.


Ένα σημείο δίπλα στα αραγμένα καΐκια, όπου καθημερινά συγκεντρώνονται απόμαχοι της θάλασσας. Άνθρωποι που θυμούνται, συζητούν, αναπολούν όμορφες αλλά και δύσκολες στιγμές της ζωής τους, έχοντας πάντα απέναντί τους το απέραντο γαλάζιο, τη θάλασσα που άλλοτε τους έδινε ζωή και άλλοτε τους δοκίμαζε σκληρά.

Ο Γιώργος Μυλωνάς μας δέχθηκε με ευγένεια και αξιοπρέπεια, χωρίς, ωστόσο, να έχει διάθεση να ξανανοίξει τις πληγές του παρελθόντος. Όπως χαρακτηριστικά μας είπε:

«Κοντεύω τα  80 , ήμουν 15 χρονών τότε, έχουν περάσει 64 χρόνια και όσο μεγαλώνω δεν θέλω να ξαναθυμάμαι εκείνες τις εφιαλτικές στιγμές».

Μας ζήτησε να προβάλουμε την παλαιότερη εξιστόρησή του, από τις 24 Νοεμβρίου 2022, λέγοντας μόνο πως η τραγωδία εκείνη «έχει χαραχτεί βαθιά μέσα του» και καθόρισε όλη την πορεία της ζωής του.

Δέχθηκε, βέβαια, να φωτογραφηθεί, εκφράζοντας την ευχή να μη συμβεί ποτέ και σε κανέναν ψαρά μας αυτό που έζησε ο ίδιος και οι συνάδελφοί του.


Στην παλαιότερη μαρτυρία του, ο 15χρονος τότε Γιώργος αφηγείται:

  • Τη θηριωδία των Τούρκων πάνω στο σκάφος.

  • Τη δολοφονία των δύο 17χρονων συναδέλφων του.

  • Τη σύλληψή του, τα βασανιστήρια και τη φυλάκιση.

  • Την αμνηστία και την επιστροφή του στην Κάλυμνο.

Ιδιαίτερα συγκλονιστική είναι η αποκάλυψή του ότι, τότε, στην Κάλυμνο είχε διαδοθεί πως ήταν νεκρός. Η οικογένειά του είχε κάνει ακόμη και το τριήμερο κόλλυβο, ενώ τα ρούχα του είχαν μεταφερθεί για «εξόδιο» στον Άγιο Στέφανο. Η μητέρα του, μη μπορώντας να πιστέψει πως είχε χάσει το παιδί της, ταξίδεψε μέχρι την Αλικαρνασσό για να διαπιστώσει με τα ίδια της τα μάτια αν ο γιος της ήταν ζωντανός.

15-11-2026: Γεώργιος Μυλωνάς από τους επιζώντες της τουρκικής θηριωδίας-(δεξιά) Σε ηλικία 15 ετών στις τουρκικές φυλακές

Δείτε αναλυτικά όσα μας είχε αφηγηθεί ο Γιώργος Μυλωνάς, πριν από τέσσερα χρόνια, στο βίντεο που ετοίμασαν η Μπέττυ Μαϊλλη και ο Μάμας Χαραμαντάς.

Ένα χρέος μνήμης

Η ιστορία του «Μαρίτσα» δεν αποτελεί απλώς μία τοπική τραγωδία. Είναι μια βαθιά πληγή που παραμένει ανοιχτή στη συλλογική μνήμη της Καλύμνου και μια οδυνηρή υπενθύμιση όσων συνέβησαν στο Αιγαίο. Ένα ιστορικό χρονικό που φωτίζει τη διαχρονική πορεία των τουρκικών προκλήσεων, αλλά και τις ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν ή σημαδεύτηκαν για πάντα μέσα στη σκιά πολιτικών σκοπιμοτήτων και διπλωματικής σιωπής.

Εξήντα τέσσερα χρόνια μετά, τα ονόματα των ανθρώπων εκείνου του πληρώματος δεν πρέπει να ξεχαστούν. Οι ιστορίες τους, οι μαρτυρίες τους και η αλήθεια για όσα έζησαν οφείλουν να παραμείνουν ζωντανές, μακριά από τη λήθη και τις σιωπές που κάποτε επιχειρήθηκαν να επιβληθούν.

Γιατί η μνήμη δεν είναι απλώς αναφορά στο παρελθόν. Είναι ευθύνη απέναντι σε εκείνους που χάθηκαν, απέναντι σε όσους επέζησαν κουβαλώντας τις πληγές μιας ζωής και απέναντι στις επόμενες γενιές, που έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν.

Το αλιευτικό «Μαρίτσα» δεν ήταν ένα απλό ναυτικό δυστύχημα.

Ήταν ένα έγκλημα πολέμου σε καιρό ειρήνης.

Ήταν ένα μάθημα ιστορίας, μνήμης και αξιοπρέπειας.

Και πάνω απ' όλα, είναι μια ιστορία που δεν πρέπει να σταματήσουμε να αφηγούμαστε. Γιατί κάθε φορά που θυμόμαστε, κάθε φορά που αναφέρουμε τα ονόματά τους και κάθε φορά που αποκαλύπτουμε την αλήθεια, νικάμε —έστω και για λίγο— τη σιωπή που κάποτε σκέπασε αυτή την τραγωδία.

Σχετικά άρθρα

Sun Enterprises
EUROPA
Μαγκούλιας
DNS app
ΑΒ Βασιλόπουλος

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

Μικρές αγγελίες

Διαβάστε επίσης