Μια σπουδαία μορφή των ευρωπαϊκών γραμμάτων, μια αυθεντικά οικουμενική Ελληνίδα, έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό στη διεθνή πανεπιστημιακή κοινότητα και μια βαριά πνευματική παρακαταθήκη για την Ελλάδα.
Με ρίζες προσφυγικές και πορεία που γεφύρωσε δημιουργικά την Ελλάδα με τη Γαλλία, κατέκτησε τα ύπατα αξιώματα του ιστορικού Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, γράφοντας ιστορία ως η πρώτη γυναίκα πρύτανής του. Η διαδρομή της υπήρξε σύμβολο ήθους, επιστημονικής αρτιότητας και αδιάκοπης προσφοράς στον ελληνισμό.
Στο άρθρο που ακολουθεί, ο εκπαιδευτικός Παναγιώτης Γιαμαίος σκιαγραφεί με λόγο συγκινητικό και τεκμηριωμένο την προσωπικότητα και το έργο της σπουδαίας Ελληνίδας, φωτίζοντας τις ιστορικές, πνευματικές και ανθρώπινες διαστάσεις της πορείας της.
Έφυγε από τη ζωή μια …οικουμενική Ελληνίδα
Του Παναγιώτη Γιαμαίου, εκπαιδευτικού
Η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ, μια εξέχουσα ακαδημαϊκή προσωπικότητα της Ευρώπης και του κόσμου, έπαψε να αναπνέει σήμερα, δεκαέξι Φεβρουαρίου 2026, τον αττικό αέρα, αφήνοντας ένα τεράστιο κενό στη διεθνή πανεπιστημιακή κοινότητα, φτωχαίνοντας, παράλληλα, και την πνευματική χορεία της Ελλάδας. Μια ακάματη, γλυκιά παρουσία, με ήθος αδιαμφισβήτητο και αφοπλιστική δωρικότητα, που μοίραζε την τεράστια επιστημονική της μόρφωση και την πολύ …γειωμένη σκέψη της για τα ανθρώπινα σε δύο χώρες. Στην Ελλάδα και στη Γαλλία.
Με καταγωγή από την Προύσα της Μικράς Ασίας ήταν παιδί προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Σε καιρούς χαλεπούς έκανε λαμπρές σπουδές στην Ελλάδα και αργότερα στη Γαλλία και γι΄αυτό αγαπούσε και τις δύο χώρες. Εξάλλου, η ίδια, όποτε τίθετο θέμα υπηκοότητας, δήλωνε: «Είμαι Αθηναία και Παριζιάνα».
Σπάνιο μυαλό, με μάτια σπινθηροβόλα, με λόγο καθαρό και τεκμηριωμένο, με θέσεις κρυστάλλινες για την επιστήμη και τη ζωή, εξέπεμπε αβίαστα και με πειθώ το επιστημονικό της κύρος, και εξωτερίκευε πάντα το θαυμασμό και την αγάπη της για την Ελλάδα, με ό,τι αυτή η έννοια περικλείει.
Ζυμωμένη και σφραγισμένη, θα έλεγα, από την απώλεια της πρώτης πατρίδας, αυτής των γονιών της, μεγαλωμένη σε μια Ελλάδα καθημαγμένη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη συνακόλουθη εσωτερική πολιτική αστάθεια, κορασίδα της Κατοχής και της Αντίστασης και νεαρά του Εμφυλίου Πολέμου, χαλύβδωσε το χαρακτήρα της και …έκτισε έναν πρωτόγνωρο δυναμισμό και μια σπάνια αποφασιστικότητα. Αυτά της επέτρεψαν να ανελιχθεί με το σπαθί της στα ύπατα πνευματικά αξιώματα της Ευρώπης.
Αυτά τα προσόντα κι αυτές τις αρετές διέκρινε στο πρόσωπό της η πανεπιστημιακή κοινότητα του Παρισιού και την αναγόρευσε Πρύτανη του ονομαστού, του ιστορικού Πανεπιστημίου της Σορβόννης και Πρύτανη της Ακαδημίας και Καγκελάριο των πανεπιστημίων του Παρισιού. Αξίζει να τονιστεί ότι είναι η πρώτη γυναίκα πρύτανης αυτού του Πανεπιστημίου στην 700χρονη διαδρομή του στα ευρωπαϊκά γράμματα. Ακολούθησε μια ατελείωτη απονομή τιμητικών θέσεων σε πανεπιστήμια και σε επιστημονικούς οργανισμούς στο ευρωπαϊκό και στο παγκόσμιο στερέωμα, όπως και άπειρες βραβεύσεις για το πολυσχιδές έργο της.
Με την ανεπανάληπτη πορεία της τίμησε την πατρίδα μας, όσο λίγοι. Υπήρξε μια αειθαλής μόνιμη Ελληνίδα πρέσβειρα στην πόλη του Φωτός, αφήνοντας εσαεί βαθύ αποτύπωμα εργατικότητας, επιστημονικής κατάρτισης, σύνεσης, σωφροσύνης και, εν κατακλείδι, φωτεινού προτύπου ζωής.
Για την Πόλη του θρύλου, τη Βασιλεύουσα είχε πει: « Η Κωνσταντινούπολη είναι η κοιτίδα του Ελληνισμού, γιατί ήταν ταυτόχρονα τρία πράγματα: Ήταν η «Αρχαία Ελλάδα» χάρη στη γλώσσα, η «Ρώμη» χάρη στη διοικητική οργάνωση και η «Ιερουσαλήμ» χάρη στη θρησκεία».
Πριν εκδημήσει μας άφησε μια πολύ φιλοσοφημένη παρακαταθήκη, συμπιεσμένη σε μια μικρή φράση:
«Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη κυνήγα αδιάκοπα το όνειρό σου!».
Καλό ταξίδι, μακαριστή Ελένη, στον ουρανό, στον οποίο είχες πάντα στραμμένα τα μάτια σου, όσο πατούσες σταθερά στη γη…