Η επιστροφή στο σχολείο στην ενήλικη ζωή δεν είναι απλώς μια εκπαιδευτική επιλογή, αλλά μια πράξη προσωπικής υπέρβασης και κοινωνικής ελπίδας. Αυτό αποτυπώνεται με σαφήνεια στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Εσπερινό ΕΠΑΛ Καλύμνου, φωτίζοντας τις διαδρομές ανθρώπων που άφησαν το σχολείο νωρίς, λόγω κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, και αποφάσισαν χρόνια μετά να επιστρέψουν στη μάθηση.
Οι εμπειρίες, τα κίνητρα και τα όνειρα των ενήλικων μαθητών αναδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο των Εσπερινών σχολείων ως θεσμών δεύτερης ευκαιρίας, αυτογνωσίας και νέας προοπτικής για το άτομο και την τοπική κοινωνία.
Παραθέτουμε τη σχετική έρευνα και ευχαριστούμε την υπεύθυνη εκπαιδευτικό Βασιλική Πρίντζιου Βασιλική στο Εσπερινό ΕΠΑΛ Καλύμνου για το πολύ ενδιαφέρον άρθρο
Εσπερινά σχολεία: δεύτερη ευκαιρία στη μάθηση – Η εμπειρία των ενηλίκων μαθητών της Καλύμνου
Η επιστροφή στο σχολείο σε μεγαλύτερη ηλικία, μέσα από τη φοίτηση στα Εσπερινά σχολεία, δεν αποτελεί απλώς μια εκπαιδευτική επιλογή, αλλά μια βαθιά προσωπική και κοινωνική πράξη. Αυτό αναδεικνύεται ξεκάθαρα μέσα από τα αποτελέσματα που συλλέχθηκαν από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος «Ερευνητική Εργασία στην Τεχνολογία» της Α΄ Λυκείου του Εσπερινού ΕΠΑΛ Καλύμνου, με στόχο να διερευνηθούν οι λόγοι που οδήγησαν τους συμμετέχοντες στη διακοπή της φοίτησής τους στο παρελθόν και τα κίνητρα που τους ώθησαν να επιστρέψουν σήμερα στη μάθηση ως ενήλικοι. Για τους σκοπούς της έρευνας δημιουργήθηκε ένα ερωτηματολόγιο από τους μαθητές της Α΄ Λυκείου του Εσπερινού ΕΠΑΛ Καλύμνου και διανεμήθηκε στους συμμαθητές τους στο ίδιο το Εσπερινό ΕΠΑΛ, αλλά και στο Εσπερινό Γυμνάσιο – Λύκειο Καλύμνου.
Στην έρευνα συμμετείχαν αποκλειστικά μαθητές που δεν ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους στην ηλικία που προβλέπονταν και επέστρεψαν σε αυτές ενήλικες πλέον. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων ανήκει στις παραγωγικές ηλικίες, με κυρίαρχη την ομάδα 36–45 ετών, ενώ συμμετείχαν και άτομα άνω των 46 ετών, γεγονός που καταδεικνύει ότι η ανάγκη για εκπαίδευση δεν έχει ηλικιακά όρια. Οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες είναι έγγαμοι και γονείς, στοιχείο που φανερώνει τον απαιτητικό συνδυασμό οικογενειακών υποχρεώσεων και σχολικής φοίτησης
Οι απαντήσεις σχετικά με το επαγγελματικό προφίλ αποτυπώνουν τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα της Καλύμνου. Οι περισσότεροι εργάζονται ως ιδιωτικοί υπάλληλοι, σε τομείς όπως η εστίαση, η ναυτιλία, το εμπόριο, η οικοδομή, η αλιεία, η καθαριότητα και η φροντίδα ηλικιωμένων, ενώ καταγράφηκαν και άνεργοι, ελεύθεροι επαγγελματίες και δημόσιοι υπάλληλοι. Όσον αφορά την ηλικία διακοπής του σχολείου, οι περισσότεροι συμμετέχοντες εγκατέλειψαν τη φοίτησή τους σε πολύ μικρή ηλικία, ακόμη και στο δημοτικό ή στις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Οι κύριοι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν η ανάγκη για εργασία από μικρή ηλικία, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη σχολική διαρροή, ενώ άλλες απαντήσεις αφορούσαν τις οικογενειακές υποχρεώσεις και την έλλειψη ενδιαφέροντος. Σε μικρότερο βαθμό αναφέρθηκαν προβλήματα υγείας, δυσκολίες με το σχολικό περιβάλλον και λανθασμένα κοινωνικά πρότυπα. Τα δεδομένα αυτά τεκμηριώνουν την ύπαρξη κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων που ξεπερνούν την ατομική ευθύνη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι απόψεις σχετικά με το αν οι συνθήκες ζωής στην Κάλυμνο επηρέασαν τη διακοπή της σχολικής πορείας είναι μοιρασμένες. Ένα σημαντικό ποσοστό θεωρεί ότι η τοπική πραγματικότητα – εργασία, οικογένεια, νησιωτικότητα – έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η απόφαση ήταν περισσότερο προσωπική. Το στοιχείο αυτό φωτίζει τη σύνθετη σχέση μεταξύ ατόμου και κοινωνικού περιβάλλοντος, καθώς οι εκπαιδευτικές επιλογές δεν διαμορφώνονται μόνο από προσωπικές επιθυμίες ή αποφάσεις, αλλά επηρεάζονται και από τις κοινωνικές, οικονομικές και γεωγραφικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζει το άτομο.
Τα κίνητρα επιστροφής στο σχολείο είναι σαφή και ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η απόκτηση απολυτηρίου ή πτυχίου αποτελεί τον βασικό λόγο, ακολουθούμενη από την επιθυμία για καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές, προσωπική βελτίωση και την ανάγκη να αποτελέσουν θετικό παράδειγμα για τα παιδιά τους. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι περισσότεροι δήλωσαν πως η επιστροφή στο σχολείο ήταν αποκλειστικά δική τους απόφαση, γεγονός που υπογραμμίζει τη δύναμη της εσωτερικής παρακίνησης.
Η στάση των συμμετεχόντων απέναντι στην εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα θετική. Η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί την εκπαίδευση πολύ ή αρκετά σημαντική για έναν ενήλικα σήμερα, ενώ όλοι σχεδόν περιγράφουν τη μέχρι τώρα εμπειρία τους στο σχολείο ως θετική ή πολύ θετική. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες – συνδυασμός εργασίας και σχολείου, οικογενειακές υποχρεώσεις και κόπωση – οι μαθητές νιώθουν ότι οι εκπαιδευτικοί κατανοούν τις ανάγκες τους και τους στηρίζουν ουσιαστικά. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει τον ιδιαίτερο παιδαγωγικό ρόλο των Εσπερινών σχολείων, τα οποία είναι προσανατολισμένα στις πραγματικές συνθήκες ζωής των μαθητών τους.
Η επιστροφή στο σχολείο, μέσα από τη δομή και τη φιλοσοφία των Εσπερινών σχολείων, φαίνεται να έχει και βαθύτερο αντίκτυπο στη ζωή των συμμετεχόντων. Πολλοί δηλώνουν ότι αισθάνονται πιο αισιόδοξοι, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και νέους στόχους για το μέλλον, ενώ άλλοι αναγνωρίζουν ότι, έστω και αν οι αλλαγές δεν είναι άμεσες, η εμπειρία λειτουργεί ως προσωπική επένδυση. Τα μελλοντικά σχέδια παραμένουν σε αρκετές περιπτώσεις ανοιχτά, γεγονός που αποτυπώνει τη διάθεση των ενηλίκων μαθητών να εξερευνήσουν νέες δυνατότητες και να σχεδιάσουν το επόμενο βήμα της ζωής τους με περισσότερη αυτογνωσία.
Ιδιαίτερη αξία έχουν οι ανοιχτές απαντήσεις των συμμετεχόντων. Λέξεις και φράσεις όπως «ευκαιρία ζωής», «προσωπική ικανοποίηση», «εκπλήρωση ονείρου», «αξίζει», αποτυπώνουν με τον πιο αυθεντικό τρόπο το νόημα της δεύτερης ευκαιρίας στη μάθηση. Η επιστροφή στο σχολείο δεν αφορά μόνο την επαγγελματική αποκατάσταση, αλλά τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την ενδυνάμωση της αυτοεκτίμησης και την ενεργή συμμετοχή στην κοινωνία.
Συμπερασματικά, η έρευνα αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των Εσπερινών σχολείων ως θεσμών κοινωνικής ένταξης και προσωπικής επανεκκίνησης. Σε μια τοπική κοινωνία όπως η Κάλυμνος, η εκπαίδευση δεν αποτελεί απλώς μια δεύτερη ευκαιρία, αλλά μια πράξη ελπίδας και προοπτικής για το άτομο, αλλά και την κοινωνία συνολικά.
Ευχαριστούμε το Εσπερινό Γυμνάσιο – Λύκειο Καλύμνου για την συμμετοχή
Υπεύθυνη Καθηγήτρια Πρίντζιου Βασιλική
Τηλ. Επικοινωνίας: 22430 51247
Web Site: epal-esp-kalymn-new.dod.sch.gr