Ο Φαλακρός, το Αγριοκούνελο και ο Άσωτος υιός - Του Νικήτα Καραφυλλάκη *.


Μην τάξεις στον άγιο κερί,
παιχνίδι σε μικρό παιδί
κι ... ανάρτηση σε φίλο.
...Υποσχέθηκα, όταν έγραψα για παθήματα και περιπέτειες επιπλοποιών στο νησί μας, να παρουσιάσω εικόνες και γεγονότα μέσα και από τη δική μας "ομοταξία", όπως τη χαρακτήρισα τότε. Θα το επιχειρήσω, λοιπόν, για να είμαι συνεπής, με την ελπίδα ότι δεν θα δοθεί οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία κάθε φορά που θα δηλώνεται η παρουσία μου, πέραν εκείνης που επιβάλλουν τα γεγονότα.
Στο μακρινό πια παρελθόν οι εκπαιδευτικοί υπέφεραν από τις χαμηλές αποδοχές - όπως πάντα - το μέγα πλήθος των μαθητών, οι οποίοι συνήθως ξεπερνούσαν τους 40, καθώς και από τον θεσμό των επιθεωρητών - αξιολογητών της διδακτικής τους επάρκειας και όχι μόνο... Ο επιθεωρητής υπήρξε ένας πρώην συνάδελφός τους, ο οποίος επιλεγόταν μέσα από διαγωνισμούς, συχνά διαβλητούς. Μία "συστατική επιστολή" από ισχυρό κυβερνητικό στέλεχος λειτουργούσε ως εντολή προς την Επιτροπή Αξιολόγησης... Υπήρξαν όμως και πολλοί ικανοί και άξιοι επιθεωρητές με κατάρτιση και ήθος, οι οποίοι στάθηκαν στο ύψος της αποστολής τους. Στήριξαν και βοήθησαν με την πολύχρονη διδακτική τους πείρα, τον συμβουλευτικό ρόλο και τα εκπαιδευτικά σεμινάρια, το λειτούργημα του εκπαιδευτικού. Αποτελούσαν, δυστυχώς, τη μειοψηφία! Οι περισσότεροι, μόλις έπαιρναν το χρίσμα, φορούσαν το κουστούμι της εξουσίας και μεταμορφώνονταν σε αυταρχικούς προϊσταμένους, όπως μεταμορφώνονται πολλοί στρατιώτες σε "ηγέτες", μόλις τους βάλουν ένα σιρίτι στον ώμο, ή κάποιες μέλισσες σε βασίλισσες, τρώγοντας βασιλικό πολτό... Μόνο που στην περίπτωση του ευεργετικού εντόμου η βασίλισσα γεννάει χρυσά αυγά, ενώ εδώ, αδικίες και υποτέλειες. Οι επιθεωρητές οπλίζονταν με αρμοδιότητες, οι οποίες συχνά είχαν σοβαρές επιπτώσεις στη βαθμολογική και μισθολογική εξέλιξη, στην κοινωνική καταξίωση και στην ηθική υπόσταση των εκπαιδευτικών. Από τις Εκθέσεις αξιολόγησης, τις οποίες συνέτασσαν για την πνευματική και επιστημονική συγκρότηση, την επιμέλεια, την ευσυνειδησία, την εφαρμογή διδακτικών και παιδαγωγικών μεθόδων και τον χαρακτήρα τους(!)*, όπως αυτός εκδηλωνόταν στο σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον, κρίνονταν, αν θα έπαιρναν προαγωγή, ή αν θα παρέμεναν στάσιμοι, όπως άφηναν εκείνοι μερικούς μαθητές τους!...Μία και μοναδική αιφνιδιαστική επίσκεψη στην τάξη και παρακολούθηση διδασκαλίας κάποιου μαθήματος από τον επιθεωρητή ήταν αρκετή, για να τον οδηγήσει σε "ασφαλή συμπεράσματα" κρίσης και βαθμολογίας των υφισταμένων του! Είχε και πρόσθετες δικαιοδοσίες ο επιθεωρητής, ως διοικητικός προϊστάμενος, όπως του να εποπτεύει και να τιμωρεί παραλείψεις καθηκόντων και υποχρεώσεων με περικοπή μισθού και στερήσεις αδειών και μεταθέσεων! Όσο δε περισσότερο υστερούσε σε τυπικά και ουσιαστικά εφόδια έναντι των πρώην συναδέλφων του, τόσο πιο πολύ προσπαθούσε να εδραιώνει το κύρος και την παρουσία του με αποφάσεις και πράξεις κατάχρησης εξουσίας και αυθαιρεσίας. Για να είμαστε όμως αντικειμενικοί και δίκαιοι, δεν απουσίαζαν και οι περιπτώσεις δασκάλων που έδιναν αφορμές και δικαιώματα...
Μετά από αυτή την εισαγωγή μπορεί να γίνει κατανοητό, πως σε πάρα πολλές περιπτώσεις το κλίμα που επικρατούσε ανάμεσά τους ήταν παρόμοιο με εκείνο που χαρακτηρίζει τη σχέση οπλιτών και αξιωματικών στο στράτευμα...
Στον εκπαιδευτικό κόσμο είναι γνωστά πολλά γεγονότα, από τα οποία αποδεικνύεται ότι δεν είχε καλλιεργηθεί ανάμεσά τους μια σχέση συνεργασίας, κατανόησης, εκτίμησης και αλληλοσεβασμού, με το μερίδιο ευθύνης να βαραίνει πότε τη μία και πότε την άλλη πλευρά.
Δεν υπάρχει δάσκαλος που να μην έχει να διηγηθεί ένα τουλάχιστον δικό του περιστατικό, ένα προσωπικό του βίωμα.
Εφαρμόζοντας μια παιδαγωγική αρχή, ένα διδακτικό αξίωμα, σύμφωνα με το οποίο κάθε αντικείμενο μάθησης θα πρέπει να ξεκινάει από τα γνωστά, τα οικεία και τα κοντινά και στη συνέχεια να μεταβαίνει στα αλλότρια και μακρινά, θα αναφερθώ στη δική μου πρώτη γνωριμία με εκπρόσωπο του θεσμού των επιθεωρητών, στον πρώτο χρόνο του διορισμού μου στην Ψέριμο, το 1964:
-Η γραφή που δεν είχε στεγνώσει.
Επιθεωρητής, ο Δημήτριος Καρατζίνας, Πελοποννήσιος, από τη Βυτίνα της Αρκαδίας. Καταπλέει στα τέλη Μαϊου στο νησί. Παρακολουθεί διδασκαλίες και δημιουργικές απασχολήσεις και στα 4 τμήματα των 22 μαθητών, όπως έπρεπε να λειτουργούν τα μονοθέσια δημοτικά σχολεία, καθώς και το μεσημβρινό γεύμα των παιδιών. Είχαν ξεκινήσει το έτος εκείνο τα μαθητικά συσσίτια, τα οποία καθιέρωσε η Κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου. Τέλος, ελέγχει τα τηρούμενα βιβλία και πριν αποχωρήσει, σημειώνει ως μοναδική παρατήρηση: "Πρέπει να είχατε πληροφορηθεί την άφιξή μου! Η γραφή στο βιβλίο ύλης φαίνεται νωπή! Το μελάνι σαν να μην έχει στεγνώσει ακόμη! Το χρώμα δείχνει φρέσκο και ζωντανό! Χθες το συμπληρώσατε;" ...

Είναι αλήθεια πως τον περίμενα καθημερινά, αφού ήταν τέλος της σχολικής χρονιάς και γνώριζα ότι φοβόταν να ταξιδέψει χειμώνα, μήπως, αντί να αιφνιδιάσει εμένα, τον αιφνιδίαζε ο καιρός και τον απέκλειε στην Ψέριμο. Το ότι θα υποδυόταν, ο επιθεωρητής, και τον ρόλο του ιατροδικαστή, ο οποίος θα εξέταζε το μελάνι της γραφής μου, σαν να ήταν αίμα, για να προσδιορίσει πότε και σε ποιο βαθμό στέγνωσε, δεν το φανταζόμουν!...
-Η απόδραση της δασκάλας.
Η δασκάλα Μαρία Κ., στο ισόγειο του ιστορικού Παρθεναγωγείου της Καλύμνου, είχε ένα από τα δύο τμήματα της Δευτέρας Τάξης. Μόλις πληροφορήθηκε ότι ο ίδιος επιθεωρητής βρισκόταν στο σχολείο και παρακολουθούσε διδασκαλία σε συνάδελφό της που είχε το άλλο τμήμα, λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι για διάλειμμα, λέει στους μικρούς μαθητές της, πως έχει απόλυτη... σωματική ανάγκη να πεταχτεί μέχρι το σπίτι και πως θα πρέπει να παραμείνουν φρόνιμοι μέχρι να επιστρέψει! Φοβούμενη να διασχίσει τον μεγάλο διάδρομο μη τυχόν γίνει αντιληπτή, ποσσελλώνει**το χαμηλό παράθυρο και τρέχοντας αναχωρεί οίκαδε! Ο Καρατζίνας, ως υπαίτιος του συμβάντος, υποχρεώθηκε να καλύψει το κενό, απασχολώντας τα παιδιά μέχρι να σχολάσουν και να κάνει για πρώτη φορά εξαίρεση: να της ορίσει μέρα, ώρα και μάθημα παρακολούθησης και αξιολόγησης, για να μην υποχρεωθεί ξανά να την αναπληρώσει ο ίδιος!...

-Το μάθημα των Θρησκευτικών, ασπίδα προστασίας.
Στο 3ο δημοτικό σχολείο - το Πέρα, όπως είναι γνωστό - ήταν για πολλά χρόνια διευθυντής ο Παναγιώτης Γ., εκπαιδευτικός με καταγωγή από την Πελοπόννησο. Είχε νυμφευθεί Καλυμνιά συνάδελφο και παρέμεινε στο νησί μας.Υπήρξε ως άνθρωπος και συνάδελφος, πολύ αγαπητός, ευγενικός, ευχάριστος και εξυπηρετικός. Ο Παναγιώτης είχε επινοήσει δική του μέθοδο και τακτική, για να μην τον φοβίζει η σκέψη και η παρουσία οποιουδήποτε κριτή στην τάξη του. Την πρώτη φορά που τον επισκέφτηκε ο συμπατριώτης του επιθεωρητής, προς το τέλος του διδακτικού ωραρίου, τον βρήκε σε μάθημα Θρησκευτικών και αποχώρησε. Έκρινε πως δεν θα μπορούσε να σχηματίσει σαφή εικόνα των διδακτικών ικανοτήτων του από την παρακολούθηση του συγκεκριμένου μαθήματος. Όταν επανήλθε μετά από ένα χρονικό διάστημα, στην τρίτη διδακτική ώρα αυτή τη φορά, ο Παναγιώτης δήλωσε πως είχε και πάλιν Θρησκευτικά! Λίγο πριν τη λήξη του διδακτικού έτους επανέρχεται ο επιθεωρητής στην πρώτη ώρα, με τη βεβαιότητα ότι τούτη τη φορά θα παρακολουθούσε γλωσσικό μάθημα, όπως είναι καθιερωμένο σε όλα τα σχολεία. Την παραβολή του Ασώτου Υιού, τον ενημέρωσε πως είχε να διδάξει! Τι είδους διευθυντής θα ήταν, εάν δεν είχε το δικαίωμα να τροποποιεί το πρόγραμμα στη δική του σχολική μονάδα; Κανείς δεν έμαθε ποτέ, αν τον έσωσε ο Άσωτος Υιός κατά τη σύνταξη της Έκθεσης που του έκανε ο επιθεωρητής! Αν κρίνουμε όμως από την ικανοποίηση που έδειχνε και το πλατύ χαμόγελο που διέθετε κάθε φορά που εξιστορούσε το γεγονός, θα πρέπει να τον προστάτευσε η κοινή καταγωγή τους...

-Το ταριχευμένο κουνέλι.
Η χρήση εποπτικών μέσων διδασκαλίας είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία μάθησης, επομένως και σοβαρό στοιχείο αξιολόγησης των εκπαιδευτικών. Ο δάσκαλος Μιχάλης Ζ. είχε μάθει στην Ακαδημία Ρόδου από τον καθηγητή Τεχνικών Γιάννη Καραμπάτη να ταριχεύει πτηνά και ζώα. Όντας δεινός κυνηγός ο ίδιος, αξιοποίησε τη γνώση αυτή βαλσαμώνοντας ένα αγριοκούνελο. Το τοποθέτησε σε ντουλάπα του σχολείου, στο οποίο υπηρετούσε και δήλωσε στους συναδέλφους ότι το σχετικό κεφάλαιο της Φυσικής Ιστορίας θα διδαχθεί την ημέρα, κατά την οποία θα έχει την τιμή να υποδεχθεί τον επιθεωρητή! Κάτι που έγινε, ικανοποιώντας κριτή και κρινόμενο!
-Ο φαλακρός κύριος και το καφεδάκι.
Το 1963 στο δημοτικό σχολείο Λειψών υπηρετούσαν τρεις Καλύμνιοι εκπαιδευτικοί, η Κατερίνα Β., ως διευθύντρια, ο Μιχάλης Κ. και η Κατίνα Κ. Μετά το Πάσχα, με τη βελτίωση των καιρικών συνθηκών, ξεκινούσαν συνήθως οι επιθεωρήσεις των δασκάλων που υπηρετούσαν εκτός Καλύμνου, η οποία ήταν έδρα επιθεώρησης των σχολικών μονάδων. Η διευθύντρια του σχολείου κάθε φορά που προσέγγιζε το πλοίο της γραμμής από Κάλυμνο, έστελνε στο λιμάνι μαθητή με την εντολή, αν έβλεπε να αποβιβάζεται επιβάτης με φαλακρό κεφάλι, να την ενημερώνει, τρέχοντας! Όταν το χέρι και το κεφάλι του παιδιού από μακριά τα έβλεπαν να κινούνται, παλινδομικά, από κάτω προς τα πάνω, το διδακτικό προσωπικό απολάμβανε ξέγνοιαστο τον καφέ στο πεζούλι της αυλής, στη διάρκεια του πρώτου μεγάλου διαλείμματος! Σε κάποιο τέτοιο καφεδάκι, μέρα δρομολογίου, ένας κύριος με καβουράκι στο κεφάλι εμφανίζεται μπροστά τους. Τους καλημερίζει και πιάνει κουβέντα, χωρίς να δηλώσει την επαγγελματική του ιδιότητα. Μόλις χτύπησε το κουδούνι, βλέπει ξαφνικά η δασκάλα, η Κατίνα, τον κύριο αυτόν να μπαίνει στην τάξη της, ασκεπής και καραφλός, δηλώνοντας όνομα και ιδιότητα! Η νεαρή τότε συνάδελφος νιώθει να φεύγει η γη κάτω από τα πόδια της. Ζαλίζεται και πέφτει λιπόθυμη! Όταν μετά από λίγο συνήλθε, την πληροφόρησαν πως ήταν η σειρά του επιθεωρητή να τη φοβηθεί, μην πάθει το "ανεπανόρθωτο" και το χρεωθεί εκείνος και αποφάσισε να μην ξαναμπεί στην τάξη της, όσο θα υπηρετούσε στην ίδια περιφέρεια!***

-Κτηματομεσίτης, εμπορικός αντιπρόσωπος, ζωέμπορος...
Ο επιθεωρητής προκειμένου να φέρει σε πέρας με επιτυχία τα "διευρυμένα" καθήκοντά του, στα οποία περιλαμβάνονταν και η ενημέρωση από την τοπική κοινωνία σχετικά με τη θέση που είχε και την εκτίμηση που απολάμβανε σ' αυτήν ο δάσκαλος, δήλωνε κατά την άφιξή του σε χωριά της ηπειρωτικής Ελλάδας, ότι επαγγέλλεται, άλλοτε τον εμπορικό αντιπρόσωπο, άλλοτε τον κτηματομεσίτη, τον ζωέμπορο και πολλά άλλα επαγγέλματα, πριν αποκαλύψει στη σχολική μονάδα την πραγματική του ιδιότητα! Έτσι πίστευε ότι εκπλήρωνε τα καθήκοντα και την αποστολή του!...Μια "αποστολή", η οποία δεν μπόρεσε να κερδίσει την αναγνώριση, τον σεβασμό και την εκτίμηση των εκπαιδευτικών της έδρας.
Στις αρχές της δεκαετίας του '80 είχαν πια ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάργηση του θεσμού. Όλα έδειχναν πως είχε γεράσει, πληγώσει και απογοητεύσει τη μεγάλη εκπαιδευτική οικογένεια, η οποία ζητούσε έναν διαφορετικό ρόλο συμπαράστασης και καθοδήγησης στο έργο της.
Φεβρουάριος, 2023

( ΣΗΜ: Ο θεσμός του επιθεωρητή και στις δύο εκπαιδευτικές βαθμίδες λειτούργησε από το 1830 μέχρι το 1984, οπότε και αντικαταστάθηκε από δύο καινούργιους θεσμούς, του σχολικού συμβούλου και του προϊσταμένου. Ο πρώτος, με καθαρά ενημερωτικό και καθοδηγητικό διδακτικό και παιδαγωγικό ρόλο και ο δεύτερος, σε θέματα που αφορούν τον εξοπλισμό, τη στελέχωση, την εποπτεία και την ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία των σχολικών μονάδων).
_*Κανονιστικό Διάταγμα 16ης Απριλίου 1915.
_**διασκελίζω, δρασκελίζω (Λεξικό του Γλωσσικού Ιδιώματος της Καλύμνου, Μιχ.Σκανδαλιδη. Εκδ. Αναγνωστηρίου Καλύμνου "ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ").
_***Το περιστατικό μού το διηγήθηκε συνάδελφος, ο οποίος υπηρετούσε στο συγκεκριμένο σχολείο και ήταν παρών.
























