Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ενημερωτική και αποκαλυπτική ηλεκτρονική εφημερίδα της Καλύμνου

Θέα της Τελένδου από την Κάλυμνο
Άρθρα-Λαογραφικά-Ιστορικά

Ο αφελληνισμός της γλώσσας-Του Σακελλάρη Καμπούρη

Η ελληνική γλώσσα απέναντι στην ξενομανία και την αλλοίωση της καθημερινής έκφρασης

Τον προβληματισμό του για την αυξανόμενη χρήση ξενικών λέξεων και την απομάκρυνση από τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας καταθέτει ο συγγραφέας και ποιητής Σακελλάρης Καμπούρης.

Με αφορμή φαινόμενα της καθημερινότητας, αναδεικνύει τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της οικογένειας στη διαμόρφωση της γλωσσικής συνείδησης, επισημαίνοντας ότι η προστασία της ελληνικής δεν σημαίνει απόρριψη των ξένων γλωσσών, αλλά σεβασμό, γνώση και ουσιαστική αξιοποίηση της δικής μας γλωσσικής κληρονομιάς.

Ακολουθεί το σχετικό άρθρο:

Ο αφελληνισμός της γλώσσας

Γράφει ο Σακελλάρης Καμπούρης

Σήμερα ο ελληνισμός έχει λόγο να σταθεί με προσοχή απέναντι στη σχέση του με τη γλώσσα του. Στην καθημερινή επικοινωνία, στην τηλεόραση, στη διαφήμιση και στο διαδίκτυο, η ξένη λέξη προβάλλεται συχνά σαν να διαθέτει περισσότερο κύρος από την ελληνική. Η "συνάντηση" γίνεται "meeting", η "εκδήλωση" "event", η "ενημέρωση" "update". Μεμονωμένα, τέτοια παραδείγματα μπορεί να μοιάζουν ασήμαντα. Η συνήθεια, όμως, να θεωρούμε πιο σύγχρονο καθετί που ακούγεται ξενικό, αξίζει να μας προβληματίσει.

Με τον όρο "αφελληνισμός" περιγράφω πρωτίστως αυτή τη στάση: την ευκολία με την οποία παραμερίζουμε την ελληνική διατύπωση, ακόμη και όταν είναι απολύτως κατανοητή και επαρκής. Όταν η γλώσσα μας αντιμετωπίζεται ως παρωχημένη ή ακατάλληλη να εκφράσει τη σύγχρονη ζωή, το ζήτημα αποκτά πολιτισμικό βάθος. Αφορά την εμπιστοσύνη προς έναν λόγο που κουβαλά την ιστορία μας και εξακολουθεί να διαμορφώνεται από τη δική μας εμπειρία.

Χρειάζεται, βέβαια, να ξεχωρίσουμε τη γλωσσική επαφή από τη δουλική μίμηση. Οι γλώσσες δανείζονται λέξεις, τις προσαρμόζουν και εξελίσσονται. Αυτό έκανε και η ελληνική επί αιώνες, δεχόμενη επιδράσεις και προσφέροντας δικό της γλωσσικό υλικό σε άλλες γλώσσες. Η ξένη καταγωγή μιας λέξης δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη φθοράς. Η ξενομάθεια ανοίγει δρόμους στη γνώση και την επικοινωνία. Η ξενομανία αρχίζει όταν το ξένο επιλέγεται μόνο για το γόητρό του και το ελληνικό απορρίπτεται ως κατώτερο.

Η ιστορική διαδρομή της ελληνικής, η φιλοσοφική και λογοτεχνική της προπάντων παράδοση, η συμβολή της στη διεθνή επιστημονική ορολογία θεμελιώνουν επαρκώς την αξία της. Μπορούμε να την αγαπούμε βαθιά, σεβόμενοι συγχρόνως την αξία των άλλων γλωσσών. Εκείνο που οφείλουμε να αναρωτηθούμε είναι πόσο γνωρίζουμε και αξιοποιούμε τις δικές της δυνατότητες. Γιατί ο έπαινος του παρελθόντος μένει κενός όταν δεν συνοδεύεται από φροντίδα για τον σημερινό μας λόγο.

Τα μέσα ενημέρωσης έχουν ιδιαίτερη ευθύνη. Τίτλοι εκπομπών, διαφημιστικά μηνύματα και εμπορικές ονομασίες προσφέρουν καθημερινά παραδείγματα αυτής της προτίμησης. Ακόμη και η ξενική μορφή ενός ονόματος ή υποκοριστικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως στοιχείο προβολής. Καλλιεργείται έτσι η εντύπωση ότι η ξενόγλωσση έκφραση προσδίδει επιτυχία και εκσυγχρονισμό. Όσοι απευθύνονται δημόσια σε χιλιάδες ανθρώπους θα μπορούσαν να δείχνουν έμπρακτα πόση αμεσότητα και ακρίβεια διαθέτει ένας προσεγμένος ελληνικός λόγος.

Στην ευθύνη αυτή ανήκει και ο σωστός χειρισμός της γλώσσας. Λανθασμένοι τονισμοί, συντακτικές αστοχίες και αδόκιμες εκφράσεις, όταν επαναλαμβάνονται από παρουσιαστές και δημοσιογράφους, μπορούν να εκληφθούν ως ορθή χρήση της. Ιδίως ο νέος άνθρωπος, που ακόμη διαμορφώνει τα γλωσσικά του κριτήρια, ενδέχεται να αναπαράγει το λάθος με τη βεβαιότητα ότι το άκουσε από κάποιον που "ξέρει". Η τηλεόραση λειτουργεί και ως άτυπος δάσκαλος. Γι’ αυτό η γλωσσική επιμέλεια και η πρόθυμη διόρθωση των λαθών αποτελούν μέρος της ευθύνης όσων διαθέτουν δημόσιο βήμα.

Είναι εύκολο να αποδίδουμε όλη την ευθύνη στη νεολαία. Οι νέοι, ωστόσο, κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον που εμείς οι μεγαλύτεροι διαμορφώνουμε και συχνά επιβραβεύουμε. Επιπλέον, το γλωσσικό παιχνίδι, το χιούμορ και οι ιδιαίτεροι κώδικες μιας παρέας αποτελούν μορφές δημιουργικότητας. Η ευθύνη μας είναι να τους δίνουμε την ευκαιρία να γνωρίσουν και άλλους τρόπους έκφρασης, ώστε να μπορούν να επιλέγουν ανάλογα με την περίσταση. Η επίπληξη δεν υποκαθιστά το παράδειγμα.

Στο σχολείο αυτή η προσπάθεια χρειάζεται να συνδεθεί με τη χαρά της ανάγνωσης και της προσωπικής έκφρασης. Το παιδί πρέπει να αποκτά χώρο για να αφηγηθεί κάτι δικό του, να διατυπώσει μια διαφωνία, να αναζητήσει τη λέξη που αποδίδει καλύτερα αυτό που αισθάνεται. Μια σχολική βιβλιοθήκη που λειτουργεί ουσιαστικά, μια συζήτηση γύρω από ένα διήγημα, η επαφή με έναν ζωντανό συγγραφέα μπορούν να δώσουν στη γλωσσική διδασκαλία περιεχόμενο που ξεπερνά την προετοιμασία για τις εξετάσεις.

Η ακρίβεια στον λόγο έχει και δημόσια σημασία. Ένας δυσνόητος επαγγελματικός όρος μπορεί να αποκλείσει τον πολίτη από μια συζήτηση που τον αφορά. Μια βολική διατύπωση μπορεί να κρύψει την ευθύνη για μια απόφαση. Η καλλιέργεια της γλώσσας μάς βοηθά να ζητούμε εξηγήσεις, να διακρίνουμε τις σημασίες και να ελέγχουμε όσα ακούμε. Γι’ αυτό και η απαίτηση για σαφή δημόσιο λόγο αφορά την ποιότητα της δημοκρατίας μας.

Η ελληνική χρειάζεται επίσης ουσιαστική παρουσία στον ψηφιακό κόσμο και στη σύγχρονη γνώση. Χρειάζονται καλές μεταφράσεις, κατανοητή επιστημονική ορολογία και εργαλεία που υποστηρίζουν σωστά τη χρήση της. Όπου ένας ξένος όρος καλύπτει πραγματική ανάγκη, η υιοθέτησή του μπορεί να είναι χρήσιμη. Όπου υπάρχει εύστοχη ελληνική απόδοση, ας της δίνουμε χώρο. Η δημιουργία νέων λέξεων και νέων χρήσεων αποτελεί μέρος της ζωής μιας γλώσσας.

Ανάλογη φροντίδα αξίζουν τα τοπικά ιδιώματα και οι λαϊκές εκφράσεις. Μέσα τους διασώζονται τρόποι ζωής, επαγγέλματα, σχέσεις με τον τόπο και λεπτές αποχρώσεις της ανθρώπινης εμπειρίας. Η περιφρόνησή τους ως δήθεν ακαλλιέργητων μάς απομακρύνει από ένα πολύτιμο κομμάτι του λόγου μας. Η αγάπη για την ελληνική περιλαμβάνει και τον σεβασμό προς αυτή την ποικιλία, προς τις φωνές που δεν μοιάζουν όλες μεταξύ τους.

Η ευθύνη φθάνει, τελικά, στον καθένα μας. Στον τρόπο που μιλάμε στα παιδιά μας, στα κείμενα που γράφουμε, στην προσοχή με την οποία ακούμε τον συνομιλητή μας. Μπορούμε να ανοίξουμε ένα βιβλίο, να συμβουλευτούμε ένα λεξικό, να σταθούμε λίγο περισσότερο σε μια λέξη αντί να προσπεράσουμε τη σημασία της. Αυτές οι μικρές, καθημερινές πράξεις δίνουν περιεχόμενο σε όσα διακηρύσσουμε για τη γλώσσα.

Ο αφελληνισμός, με την έννοια της αποξένωσης από τον ίδιο μας τον λόγο, αντιμετωπίζεται μέσα στην καθημερινή χρήση. Η ελληνική μας, χρειάζεται παρόντες μέσα στις λέξεις της, πρόθυμους να τις γνωρίσουμε και να τους δώσουμε το βάρος της δικής μας ζωής. Κάθε φορά που βρίσκουμε μέσα της τον ακριβή τρόπο να πούμε αυτό που ζήσαμε, η γλώσσα συνεχίζεται. Και μαζί της συνεχίζεται κάτι από εμάς.

Σακελλαρης Καμπουρης

Σχετικά άρθρα

Sun Enterprises
EUROPA
Μαγκούλιας
DNS app
ΑΒ Βασιλόπουλος

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

Μικρές αγγελίες

Διαβάστε επίσης